बन्दाबन्दीले ‘बन्द’ छन्, हिंसाका घटना


प्रकाशित मिति :2020-06-02 16:52:42

-देबका के.सी-

कोभिड १९ का कारण भएको बन्दाबन्दीले गर्दा विश्व अहिले शून्य विन्दुमा अड्किएर मानिसको दैनिकी उथलपुथल भएको छ । ३१ डिसेम्बर सन् २०१९ मा चीनको वुहानबाट शुरू भएको यो महामारी अहिले लगभग विश्वभरि नै फैलेको छ । विश्वमा भाईरसको कारण मृत्युको संख्या बढे तापनि अन्य कारण जस्तै हत्या, दुर्घटनाबाट हुने मृत्युको संख्या भने घटेको छ । तर महिला हिंसा भने अत्यधिक बढेको देखिन्छ ।

चीनको हुबेई प्रान्तमा गत फेब्रुबरीमा घरेलु हिंसाका घटना ४७ थिए भने यो वर्षको सोही अवधिमा बढेर १ सय ६२ पुगे भने सम्बन्धका बिच्छेदका घटनाहरू पनि बढे । फ्रान्स, बेलायत, अमेरिका, क्यानडा जस्ता विकसित देशहरूमा लैंगिक हिंसाका घटनाहरू ३०–४०% ले वृद्धि भए भने नेपालमा २५% घरेलु हिंसाका घटना बढेको तथ्यांक बाहिर आएको छ ।

यो बन्दाबन्दीमा कोभिड १९ भन्दा ठूलो महामारीको रुपमा देखा परेको छ,–महिला हिंसा । जसका कारण घरेलु कामदेखी खेतबारीको काम महिलाले मात्रै गर्नु परेको छ । अहिले पुरुषको तुलनामा बढी शारीरिक र मानसिक दुवै हिंसाको मारमा छन्, महिला । महिलामाथि शारीरिक शोषण, यौनजन्य हिंसा र मानसिक हिंसा बढ्नुका साथै आर्थिक र सामाजिक भार थपिए । यही बेला थुप्रै दिदीबहिनीले ज्यानसम्म गुमाएका छन् । आत्महत्या गरेका छन्, उनीहरूको हत्या भएको छ तथा चरम घरेलु हिंसा भोग्दै पनि आएका छन् । बन्दाबन्दीले गर्दा दैनिक ज्यालादारी गर्ने श्रमिक, विपन्न तथा दलित महिलाहरू झन् बढी हिंसामा परेका छन् । बन्दाबन्दीको कारण घरपरिवारमा सामाजिक र आर्थिक बोझ थपिदा त्यसको नकारात्मक असर महिलामाथि नै परेको छ ।

लैंगिक हिंसा विश्ब्यापी समस्या हो । नेपालको सन्दर्भमा लैंगिक हिंसाको मुख्य कारण संरचनागत त्रुटि, पितृसतात्मक सोच र मानसिकता नै मुख्य देखिन्छ । अहिले बन्दाबन्दीको अवस्थामा स्कुल, कलेज, कार्यालय सबै बन्द भई परिवारका सबै सदस्य दिनभरि घरै बस्ने भएपछि महिलाहरूको कार्य बोझ बढेको छ । हाम्रो सामाजिक संरचनागत त्रुटिको कारण पुरुषहरूले महिलाहरूको काममा सहयोग नगर्नु, महिलालाई आर्थिक भार थपिनु, पुरुषहरू दिनभरि घरमै बस्ने हुनाले यौन हिंसा बढ्नु जस्ता घटनाले लैंगिक हिंसाका घटनाहरू बढेको देखिन्छ र हिंसा सबैभन्दा बढी श्रीमान्बाट, त्यसपछि परिवारबाट र आफूले चिनेको व्यक्तिबाट भएको देखिन्छ ।

देबका के.सी

राष्ट्रिय महिला आयोगमा मात्रै बन्दाबन्दी शुरु भएदेखि चैत्र ११ देखि जेठ ३ सम्म १ हजार १ सय ६० वटा लैंगिक हिंसाका घटनाहरू दर्ता भए । गत आर्थिक वर्षमा जम्मा १ हजार ४ सय ७४ लैंगिक हिंसाका घटनाहरू दर्ता भएका थिए । यस हिसाबले यो वर्ष घटनाहरू बढ्ने देखिन्छ ।

नेपाल प्रहरीको तथ्यांकले भने बन्दाबन्दी समयमा कमै मात्र घटेको देखिन्छ । बन्दले गर्दा घटनाहरू सम्म प्रहरीसम्म पुग्न पाएका छैनन् । लैंगिक हिंसाका घटनामा पनि सबैभन्दा बढी घरेलु हिंसा, त्यसपछि बलात्कार तथा यौन दुव्र्यबहार रहेको देखिन्छ ।

न्याय तथा अधिकार संस्था (जुरी नेपाल) ले चैत्र ११ देखि जेठ ८ सम्म विभिन्न अनलाईन न्युजहरूमा प्रकाशित भएका समाचारहरूको आधारमा गरेको अभिलेखीकरण अनुसार यो अवधिमा १ सय ९ वटा विभिन्न लंैगिकजन्य हिंसाका घटना भए । सबैभन्दा बढी ३६ बलात्कार, २५ आत्महत्या, २६ घरेलु हिंसा र अन्य लैंगिकजन्य हिंसाहरू रहेका छन् ।

महिला पुनस्र्थापना केन्द्र (ओरेक)द्वारा सञ्चालन गरिएको ३ वटा हटलाईन, मनोविमर्शकर्ता, महिला मानव अधिकार रक्षकबाट बन्दाबन्दी शुरुदेखि अहिलेसम्म गरिएको अभिलेखिकरण अनुसार २० जिल्लाहरूमा ३ सय ३६ लंैगिक हिंसाका घटनाहरू दर्ता भएका छन् । जसमा घरेलु हिंसाका घटना सबैभन्दा बढी भए । त्यसपछि बलात्कार तथा आत्महत्याका घटनाहरू छन् ।

बन्दाबन्दीमा महिला हिंसाका घटनाहरू अत्यधिक बढेता पनि घटना भने बाहिर आउन सकेका छैनन् । पहिला महिलाहरू आफूलाई हिंसा हुँदा सजिलै फोन गरेर सेल्टर, प्रहरी, तथा न्यायीक समितिको सम्पर्कमा जान सक्थे भने अहिलेको अवस्था फरक छ । पीडक सधैं सँगै रहने हुनाले फोनमार्फत उजुरी गर्न समस्या भएको छ । साथै सम्बन्धित निकायहरू पनि बन्द भएकोले घटनाहरू घरभित्रै रहेका छन् । त्यसमाथि अहिले प्रहरीले पनि यस्ता घटनाहरूलाई महत्व दिएको देखिदैन । महिलाहरूले आफूमाथि भएका हिंसाका घटनाहरूको बारेमा प्रहरीलाई खबर गर्दा अहिले झिना मसिना कुराहरू लिएर नआउनुस् भनेर निबेदन दर्ता नगरेको, पीडितका कुराहरू नसुनेको कुरा सुन्नमा आएका छन् । त्यस्तै न्यायीक समिति, अदालत सबै बन्द भएकाले पनि घटनाहरू घरभित्रै गुम्सिएको अवस्था छ ।

लकडाउनकै समयमा एकदिन बिहानै एकजना बहिनीको फोन आयो । मसँग उतिधेरै फोन सम्पर्कमा नआउने ती बहिनीको फोन बिहानै आउँदा अलि तर्से जस्तो पनि भएँ । उनले यसरी फोन गर्नुको कारण रहेछ, उनका श्रीमान्ले रातभरि मरणासन्न हुने गरि कुटेर उठ्नै नसक्ने भएपछि सकि नसकी फोन गरेकी रहिछन् । ‘दिदी अब त म योसँग बस्नै नसक्ने भएँ । कति सहनु अब त सक्दिन, डिभोर्स दिन्छु । मलाई बचाउनुस् दिदी’ भन्दै रोइन् । उनलाई उचित परामर्श दिँदै अगाडिका बाटाहरू देखाई दिएँ र फेरि पछि कुनै अप्ठेरो परे अप्ठ्यारो नमानी सम्पर्क गर्नु भन्दै फोन राखें । उनी बन्दाबन्दी पछि श्रीमान्सँग सम्बन्ध बिच्छेद गर्न सम्बन्धित निकायमा जान्छु पनि भन्दै थिईन् ।

उनीमाथि भएको हिंसा सुन्दा मेरो जीउ नै सिरिङ्ग भयो । उनीमाथि यती धेरै हिंसा किन भएको छ त भनि सोध्दा उनको श्रीमान्को अर्कै महिलासँग सम्बन्ध छ रे । उनै महिलालाई भित्र्याउन घरकी श्रीमतीलाई चरम यातना र हिंसा गरेका रहेछन्, श्रीमान्ले । जसले गर्दा हार खाएर उनी डिर्भोस दिने अन्तिम निर्णयमा पुगेकी रहिछन् । उनको श्रीमान्को यो खतरनाक रणनीति लगभग सफल भयो । किनकी ती बहिनी कुनै हालतमा पनि उसँग बस्न नसक्ने अवस्थासम्म पुगिसकेकी छन् । धेरै नपढेकी, सोझी ती बहिनीको सोझोपनकै कारण पनि उनीमाथि चरम हिंसा भएको मैले पाएँ ।

विशेष गरि सिधासाधा, अशिक्षित, भुँई तहका महिलाहरू, जसलाई पितृसत्ताले टाउको उठाउँनै दिएको छैन, हो त्यस्ता महिलाहरूमाथि बढी हिंसा भएको छ । पढेलेखेका आत्मनिर्भर महिलाहरूलाई यस्ता हिंसा भएको कमै मात्र पाईन्छ । विशेष गरि श्रीमान्माथिको निर्भरताको कारण उनीहरू आफूमाथि भएको हिंसाविरुद्ध आवाज उठाउँन सकेका छैनन् । हिंसाविरुद्ध आवाज उठाई घरभित्रको कुरा बाहिर ल्याउँदा भोली त्यही घर, त्यही परिवार रहला नरहला, सम्बन्धमा झनै दरार आउला भन्ने चिन्ता । त्यस्तो अवस्थामा कहाँ बस्ने, कसरी जीविकोपार्जन गर्ने भन्ने चिन्ता छ । भने अर्कोतिर हिंसा सहन पनि कतिसम्म सहने ? हिंसा सहेकै कारण आफ्नो ज्यानैसम्म जाने खतरासमेत महिलालाई छ ।

हिंसा सहेर बस्नु भन्दा त मजदुरी गरेर जीविकोपार्जन गर्छु भन्दा पनि महिलाहरूलाई सजिलो छैन । एकातिर शिक्षाको कमीले गर्दा राम्रो काम पाउन गाहा्रे छ । भने अर्कोतिर कम ज्यालामा शारीरिक रुपले कठिन काम गर्दा पाउने पारिश्रमिक पनि न्यून हुने, समान काममा असमान ज्याला हुने हुनाले जीविकोपार्जन गर्नै गाह्रो । त्यस्तै महिलाको श्रीमान्सँग राम्रो सम्बन्ध छैन भन्ने थाहापाई सकेपछि उनीमाथि गिद्धेनजर लगाउने पुरुषहरूको पनि कमि छैन यहाँ । विभिन्न प्रलोभन देखाउने, माया गरेजस्तो गर्ने, सपना देखाउने, भावनाहरूमाथि खेलबाड गर्ने, कसैगरि उनलाई लुटिसकेर भाग्ने घटिया सोच र प्रबृति भएका पुरुषहरूले गर्दा महिलाहरू थप हिंसामा पर्ने गरेका कैयौं प्रमाणहरू देखिन्छन् ।

उनीमाथि भएको हिंसा सुन्दा मेरो जीउ नै सिरिङ्ग भयो । उनीमाथि यती धेरै हिंसा किन भएको छ त भनि सोध्दा उनको श्रीमान्को अर्कै महिलासँग सम्बन्ध छ रे । उनै महिलालाई भित्र्याउन घरकी श्रीमतीलाई चरम यातना र हिंसा गरेका रहेछन्, श्रीमान्ले । जसले गर्दा हार खाएर उनी डिर्भोस दिने अन्तिम निर्णयमा पुगेकी रहिछन् । उनको श्रीमान्को यो खतरनाक रणनीति लगभग सफल भयो । किनकी ती बहिनी कुनै हालतमा पनि उसँग बस्न नसक्ने अवस्थासम्म पुगिसकेकी छन् । धेरै नपढेकी, सोझी ती बहिनीको सोझोपनकै कारण पनि उनीमाथि चरम हिंसा भएको मैले पाएँ ।

यी याबत् समस्याहरूको सामना गर्न डराउने, आत्मविश्वासको कमिले पनि महिलाहरू आफूमाथि भएका हिंसाहरू घरबाहिर नल्याई घरभित्रै सहेर बस्ने गरेकय छन् । त्यसैले आम दिदीबहिनीलाई म यसै लेखमार्फत अनुरोध गर्दछु कि, आफूमाथि भएको हिंसा सहेर नबसौं । हिंसा सहने व्यक्ति हिंसा गर्ने व्यक्तिभन्दा बढी पापी हुन्छ रे । हिंसा विरुद्ध आवाज उठाऔं र हिंसामुक्त जीवन बाचौं ।

हामी सबैले हाम्रा चेलीबेटी, दिदी बहिनीहरूलाई उचित शिक्षा, दिक्षा दिलाऔं, छोरीलाई शिक्षाबाट बञ्चित नगरौं । किनकी शिक्षित छोरीहरूमाथि यस्ता हिंसा कमै हुन्छन् । छोरीलाई छोरासरह अवसरहरू दिलाऔं, सानैमा विहे नगरिदिउँ । छोरीहरूले उचित शिक्षा र अवसर पाएको खण्डमा उनीहरूले भोलीका दिनमा राम्रा कामहरू पाउन सक्छन्, आफ्नो खुट्टामा उभिन्छन् । जसले गर्दा उनीहरूमाथि हिंसा पनि कम हुन्छ । किनकी हिंसा त्यसलाई हुन्छ, जो कमजोर हुन्छ ।

यो विकराल समस्याको न्यूनीकरणका लागि तीनै तहका सरकारहरूले लैंगिक हिंसाका घटना भएमा सजिलै उजुरी गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाउने, निःशुल्क फोन गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाउने र उक्त सूचना स्थानीय रेडियोहरूबाट प्रसारण गर्ने । प्रहरी, न्यायीक समिति, मेलमिलाप जस्ता निकायहरूले सक्रिय भएर कार्य गर्नुपर्ने, प्रत्येक स्थानीय तहले हिंसाविरुद्ध उजुरी गर्न प्रोत्साहन गर्ने र हिंसामुक्त जीवन बाँच्न पाउने संवैधानिक अधिकार सुनिश्चितताका लागि हिंसा प्रभावितको आवश्यकता अनुरुप सुरक्षा आवास, मनोपरामर्श, स्वास्थ्य तथा कानूनी सेवालाई प्रभावकारी रुपमा संचालन गर्ने जस्ता कार्य गर्नु आवश्यक देखिन्छ ।

यस्का साथै पीडक सधैं साथमा रहने हुनाले बोलेर गुनासो गर्न समस्या भएकाले फोनको कुनै स्वीच थिचेर सम्बन्धित ठाउँमा फोन नम्बर तथा ठेगानासहित जाने गरि गुनासो दर्ता गर्ने र तत्कार उद्धार गर्ने व्यवस्था भएको खण्डमा घरभित्र दबिएका घरेलु हिंसाका घटनाहरू बाहिर आई लैंगिक हिसा न्यूनीकरण हुने र हिंसापीडितले सहजै न्याय पाउन सक्थे ।

हरेक महामारीमा सबैभन्दा बढी प्रभाव महिला, बालबालिका, वृद्धवृद्धा, अपांगता भएका व्यक्ति, गर्भवती तथा सुत्केरीहरूमा पर्ने हुनाले उहनीका समस्याहरूलाई केन्द्र बिन्दुमा राखेर योजना बनाउनु पर्दछ । आज लैंगिक हिंसा न्यूनीकरण गर्न सम्पूर्ण निकायलाई समेटेर, समन्वय गरेर एउटा राष्ट्रिय रणनीति बनाएर काम गर्न अति नै आवश्यक देखिएको छ । किनकी लैंगिक हिंसा न्यूनीकरण गर्दै समतामूलक समाजको निर्माण गर्नु हामी सबैको दायीत्व हो ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

छोरीभन्दा छोराको चाहना बढ्दो

-महिला खबर- छोरीभन्दा छोराको चाहना बढेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय जनसङ्ख्या कोष (यूएनएफपीए) ले जारी गरेको विश्व जनसंख्या

आमाको सम्झनामा पत्रकारलाई स्वास्थ्य सामग्री

-महिला खबर- ललितपुर । नेपाली कांग्रेसका युवा नेता तथा समाजसेवी क्षितिज भण्डारीले आमाको सम्झनामा कैलालीका

नागरिकता ऐन संशोधन गर्ने विधेयक छिटो पारित गर्न नागरिक समाजको माग

नेपाली महिला र नेपाली पुरुषवीच समान नागरिकता अधिकारको सुनिश्चित गर्न अविलम्ब संविधान संशोधन प्रकृयाको थालनी

जसले नयाँ जीवन पाए

–उन्नती चौधरी– सेफ हाउसमा आउने हिंसा प्रभावित महिलाहरू मध्ये पाँच प्रतिशत महिलाहरू पनि छैनन्, जसलाई मनोसामाजिक

सुस्मिताको ससुराबाट बलात्कार पछि परिवारले हत्या गरेको प्रहरी खुलासा

हत्या आरोपमा ससुरा, सासू, नन्द र आमाजू सार्वजनिक ।

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: