हिम्मतीला उपप्रमुख


नतिजामुखी परिणाम दिँदै स्थानीय तहका उपप्रमुख महिला

प्रकाशित मिति :2019-12-20 12:35:59

स्थानीय तहमा उपप्रमुख तथा उपाध्यक्ष महिला भएपछि भौतिक विकासलाई मात्रै विकास मान्ने संस्कार फेरिदै गएको छ । सामाजिक र लैंगिक विकासका समेत योजना बन्न थालेको छ ।

–संगिता पाण्डे–

रुपन्देही । उपाध्यक्ष र उपप्रमुख भन्नासाथ धेरैले दोस्रो तहको मात्रै ठान्छन् । तर स्थानीय तहका उपाध्यक्ष र उपप्रमुखले भने धैरै हदसम्म कार्यकारी अधिकार प्रयोग गर्न पाउने व्यवस्था छ । योजना तथा कार्यक्रमको अनुगमनजस्तो महत्वपूर्ण अधिकार दिएको छ । बजेट तर्जुमा उपसमितिको संयोजक उपाध्यक्ष वा उपप्रमुख नै हुन्छन् । न्याय निरुपणको अधिकार पनि उनैसँग छ । स्थानीय तहमा निर्वाचित युवा उपप्रमुखले धेरै हदसम्म यो अधिकार प्रयोग गरेका छन् । यसले नतिजामुखी परिणाम देखिन थालेका छन् ।

त्यसमध्येकी हुन्, रुपन्देहीको सिद्धार्थनगर नगरपालिकाकी उमा काफ्ले । अखिल नेपाल महिला संघको जिल्ला अध्यक्ष रहेकी उमाले एमालेबाट टिकट पाइन् र जितिन् पनि । नगरपालिकाका दैनिक काम हुन् या नगरभित्रका आर्थिक र सामाजिक कार्यक्रम उमाको सक्रिय उपस्थिति रहन्छ । नगरका योजना बनाउने, बनेका योजना कार्यान्वयनमा लैजाने र अनुगमन गर्ने तिनवटै पाटोमा उमाको सक्रियता छ । “महिलाले गर्दैनन् वा सक्दैनन् भन्ने सोचाई फेर्न चाहन्छु,” उमाले भनिन्, “त्यसैले स्थानीय तह संचालन ऐनले दिएका सबै अधिकार प्रयोग गरेकी छु ।”

उमा काफ्ले

उमामा काम गर्ने ठूलो उत्साह छ । बिहानदेखि साँझसम्म नगरपालिकाको काममै तल्लीन हुन्छिन् । ‘सक्दिनँ र जान्दिनँ’ भनेर कहिल्यै पछि हट्दिनन् । नजानेको कुरा सिक्छिन् । सिकेको कुरा व्यवहारमा उतार्छिन् । न्याय निरूपणमा उमाको सक्रियता उस्तै छ । उपप्रमुख भएकाले उनी नै न्यायिक समितिको संयोजक हुन् । उनकै सक्रियतामा सिद्धार्थनगर नगरपालिका जिल्लाको धेरै उजुरी निरुपण स्थानीय तह बनेको छ । “स्थानीय तहमा महिलाको उपस्थितिमा राम्रो काम होस् भन्ने आम नागरिकको चाहना हो,” उनले भनिन्, “त्यसैले कसरी परिणाममुखी काम गर्न सकिन्छ भनेर लागेकी छु ।”

प्रदेश ५ मा एक सय ९ स्थानीय तह छन् । त्यसमध्ये सबैमा उपप्रमुख महिला छन् । राज्यले स्थानीय तहको प्रमुख वा उपप्रमुखमा महिला राख्ने व्यवस्था गऱ्यो । यही व्यवस्थाले उनीहरू चुनाबमा होमिए । विजयी पनि भए । प्रमुख बन्न नसके पनि उपप्रमुखमा महिला बने । स्थानीय तहको भूमिका नयाँ र उपप्रमुखजस्तो फरक जिम्मेवारीमा हुँदा सुरुमा त काम गर्न अप्ठ्यारो भयो । धेरैमा उनीहरू निर्वाचित भएर आउँदा नगरपालिकामा बस्ने कुर्सीसम्म थिएन । कानून, नीति–नियम त हुने कुरै भएन । त्यसैमाथि महिलालाई हेप्ने संस्कार । पितृसत्तात्मक सामाजिक संरचना र सोचको सिकार उनीहरू पनि बने । तर, अप्ठ्यारो महसुस गरेको कुरा कसैलाई थाहै पाउन दिएनन् । कानून पढे । ऐनमा उपप्रमुखका अधिकार खोजे र जिम्मेवारी लिएरै छाडे ।

अमृता गुरुङ

रुपन्देहीको सियारी गाउँपालिका उपाध्यक्ष अमृता गुरुङ सबल उपाध्यक्ष मध्येकी हुन् । यसअघिको खास अनुभव नभए पनि अमृतामा काम गर्ने ठूलो उत्साह छ । बिहानदेखि साँझसम्म गाउँपालिकाको काममै तल्लीन हुन्छिन् । ‘सक्दिनँ र जान्दिनँ’ भनेर कहिल्यै पछि हट्दिनन् । थाहा नभएका विषयमा जान्ने रुची राख्छिन् । पढ्छिन् । सिकेको कुरा व्यवहारमा उतार्छिन् । फलस्वरूप अधिकार, न्याय सम्पादन र निर्णय प्रक्रिया तीनै कुरामा उनले गाउँपालिकाको अगुवाइ गरिरहेकी छन् । “अध्ययन, समन्वय र निर्णय क्षमता तीनै कुरा सिकें,” उनले भनिन्, “यसले उपाध्यक्षको नेतृत्व र जिम्मेवारीमा स्थापित गराउँदै गएको छ ।” उनमा कामप्रतिको लगाव र जिम्मेवारीबोध धेरै छ । “नयाँ काम सिकौं र त्यसलाई व्यवहारमा उतारौं भन्ने हुटहुटी छ,” अमृताले भनिन्, “त्यही हुटहुटीले आफू सबल र सक्षम बन्दै गएको महसुस हुन्छ ।”

स्थानीय जनप्रतिनिधि आउदा सियारी गाउँपालिका शिक्षा र सामाजिक विकासमा पछाडि थियो । अमृता त्यसलाई उकास्न नागरिक समूहलाई सक्रिय बनाउने ध्याउन्नमा लागिन् । शिक्षाको मामिलामा उनी सबल बनिन् । यस गाउँपालिकाले यस शैक्षिक सत्रदेखि पूर्ण विद्यालय भर्ना गाउँपालिका घोषणा गऱ्यो । यत्तिमात्रै होइन, गाउँपालिकाले यसपालि विपन्न बालबालिकाका लागि झोला, पोशाकदेखि शैक्षिक सामग्री उपलब्ध गरायो । त्यस्तो योजना उनीबाटै आएको थियो । “अहिले पूर्ण खोप, गर्भवती जाँच, लैंगिकमैत्री गाउँपालिका लगायतका अभियानमा लागेकी छु,” अमृताले भनिन्, “भौतिक विकासमा सबै जनप्रतिनिधि हुन्छन् । महिला प्रतिनिधि भएका बेला कम्तीमा सामाजिक विकासमा गाउँपालिकालाई उकासौं भन्ने योजना छ ।”

उमा थापा मगर

बाँकेकी उमा थापा मगर अर्की हिम्मतीली उपप्रमुख हुन् । स्थानीय तहका धेरै उपप्रमुखलाई अहिले आवश्यक ज्ञानको अभाव, छलफल र निर्णय प्रक्रियामा सहभागिता नहुने आरोप लागेको छ । अझै पनि धेरै महिला जनप्रतिनिधि आफ्ना अधिकारका बारेमा स्पष्ट नभएको सार्वजनिक बहस नै हुने गरेको छ । यही कारण देखाउँदै स्थानीय तहका अधिकांश निर्णयमा प्रमुख वा पुरुष जनप्रतिनिधि हाबी भएका छन् । यो मामिलाबाट उमा माथि उठेकी छन् ।

सामाजिक मनोविज्ञानमा स्नातकोत्तर उमा उपमहानगरमा निर्वाचित हुनुअघि संचारकर्मीका रूपमा कार्यरत थिइन् । सामाजिक परिचालन जानेकी थिइन् । तर स्थानीय तह संचालनको ज्ञान थिएन । पितृसत्तात्मक सामाजिक संरचना र सोचले सुरुमा महिलालाई जिम्मेवारी दिनै समस्या देखियो । बाह्य ज्ञानका लागि ऐन र संविधानलाई मसिनो गरि पढिन् । जिम्मेवारी लिन कार्यालयभित्रै पनि ठूलो संघर्ष गरिन् । धेरैपटक उपप्रमुखका अधिकारलाई कार्यालयभित्रै जानकारी गराइन् । कानून र कार्यविधि निर्माणका हरेक खेस्रा उनी आफैंले तयार गरेकी छन् । अहिले न्याय निरूपणदेखि सुशासन कार्यान्वयनको अगुवाइ पनि उमाले नै गरेकी छन् । “सूचनामा नागरिकको पहुँच बढाउन, सुशासन र पारदर्शिता बढाउन नगरमा भएका हरेक योजना म आफैंले ल्याएका हुन्,” उनले भनिन्, “कसरी नयाँ र नागरिकमुखी काम गर्न सकिन्छ भनेर प्रयासरत छु ।” बजेट तर्जुमा उपसमितिको संयोजकमा नै उपप्रमुख रहने व्यवस्था छ । तर, धेरै स्थानीय तहका उपप्रमुख वा उपाध्यक्षलाई बजेट कस्तो बन्दै छ भन्नेसम्म थाहा हुँदैन । उमा भने स्थानीय तहका योजनाका सबै चरणमा सहभागी हुन्छिन् । स्थानीयका मागलाई टिपोट गर्छिन् र तिनै मागका आधारमा बजेट बनाउने काममा सक्रिय हुन्छिन् । “युवा जोस र जाँगर राजनीतिमा पनि आवश्यक रहेछ,” ३६ वर्षे उमाले भनिन्, “म त्यही जोस र जाँगरले काम गरिरहेकी छु ।”

सुनितादेवी कलवार

उमेरले ३० नकटेकी अर्की जनप्रतिनिधि हुन्, मर्चवारी गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष सुनितादेवी कलवार । कपिलवस्तुको पकडी माइतीघर भएकी उनले जम्मा ८ कक्षा पढेकी छन् । १७ वर्ष नपुग्दै बिहे भयो । ४ सन्तान जन्माइन् । राजनीतिमा उनी शून्यजस्तै थिइन् । जब स्थानीय चुनावमा संघीय समाजवादी फोरमले उनलाई उपाध्यक्षको प्रस्ताव गर्‍यो, उनी हड्बडाइन् । पति शंकर जयसवालले सम्हाले । चुनाव लडिन् र जितिन् पनि ।

नेपाली भाषा प्रस्ट बुझ्न र बोल्न नजान्ने सुनितालाई झन्डै ६ महिना त पतिले नै दोभासेको काम गरिदिए । यसपछि क्रमश: उनी सक्षम बन्दै गइन् । “नेपालको कानून, ऐन र उपाध्यक्षका जिम्मेवारी के के हुन्छन्, पढ्न थालें,” सुनिताले भनिन्, “बल्ल के बोल्नुपर्छ र गर्नुपर्छ भन्ने जान्दै गएँ ।” सुनिताले गाउँपालिकामा आफ्नो अधिकारको प्रश्न उठाइन् । सुरुमा त द्वन्द्व सिर्जना भयो । उपाध्यक्षको सबै अधिकार अध्यक्ष र वडाध्यक्षले प्रयोग गरेकामा विरोध गरिन् । वडा कार्यालयमा तालाबन्दीसम्म गरिन् । बिस्तारै समस्या सुल्झदै गएका छन् । बजेट निर्माण, कार्यक्रम अनुगमन, लक्षित बजेटको बाँडफाँटलगायतमा जिम्मेवारी पाएकी छन् । बजेट बनाउने मात्र होइन, त्यसको कार्यान्वयमा पनि उनको ठूलो तत्परता छ ।

योजना कार्यान्वयन र बजेट खर्चलाई पारदर्शी बनाउन अनुगमनलाई तीव्रता दिएकी छन् । पछाडि परेका समुदाय र लक्षित वर्गको बजेटलाई न्यायिक बनाउन उनले ठूलो भूमिका खेलेकी छन् । महिला भएकाले स्थानीय महिलाले उनीबाट धेरै अपेक्षा राखेका छन् । ती अपेक्षालाई बजेट र कार्यक्रममार्फत सम्बोधन गर्ने जमर्को गरेकी छन्् । “हाम्रो क्षेत्र महिलालाई धेरै पछाडि पारिएको क्षेत्र हो,” सुनिताले भनिन्, “चुनाव लड्नभन्दा अधिकार स्थापित गर्न समस्या छ । म युवा भएर मात्रै यत्तिको लड्ने हिम्मत राखेकी हुँ ।”
स्थानीय तहमा उपप्रमुख तथा उपाध्यक्ष महिला भएपछि भौतिक विकासलाई मात्रै विकास मान्ने संस्कार फेरिदै गएको छ । सामाजिक र लैंगिक विकासका समेत योजना बन्न थालेको छ ।

सन्जु कुमारी चौधरी

उपप्रमुख र विकासलाई स्थापित गराउन सक्षम अर्की उपप्रमुख हुन् सन्जु कुमारी चौधरी । बाँकेको कोहलपुर नगरपालिका उपप्रमुख चौधरी उमेरले ३० कटेकी छैनन् । व्यवस्थापन संकायमा स्नातकोत्तर अध्ययन गर्दैछिन् । नगरपालिकाका हरेक काममा उनी उत्तिकै सक्रिय छिन् । व्यवस्थापन पढेका कारण व्यवसाय र जागिर उनको रुचिको विषय थियो । विडम्वना आफैंले नसोचेको राजनीतिमा लागिन् । उपप्रमुख पदमा निर्वाचित भइन् । “राजनीति र अध्ययन दुवै एकसाथ अघि बढाउँदै छु,” सन्जुले भनिन्, “नजानेको कुरा सिक्ने र सिकेको कुरा कार्यान्वयन गराउने दुवै काम एकसाथ गरेकी छु ।”

क्याम्पस पढ्दा–पढ्दै नेता हुन आएकी चौधरीलाई सुरुमा त नेतृत्वमा स्थापित हुनै समस्या भयो । महिला भएकै कारण अधिकारबाट वञ्चित गराउने अनेक प्रयास भए । उनले त्यसलाई प्रतिवाद गर्दै गइन् । अध्ययन र अनुभव पनि बढाउदै गइन् । “नेतृत्वमा पुग्न भन्दा त्यसलाई टिकाउन धेरै समस्या रहेछ,” उनले भनिन्, “ज्ञान पढेर र परेर बढ्दो रहेछ । अवसर भने लडेरै लिनुपर्दो रैछ ।”

नेपालगन्जमा जारी स्थानीय तहका उपप्रमुख तथा उपाध्यक्षहरूका लागि आयोजित योजना तर्जुमा भेलाका सहभागीहरू ।

युवा र महिला भएका कारण चुनौति धेरै छन् । सन्जुले भने त्यो चुनौतिलाई अवसरमा बदलेकी छिन् । नगरका हरेक छलफल र निर्णय प्रक्रियामा सहभागिता भएकी छन् । कानून र कार्यविधि बनाउने होस् वा योजना बनाउने दुवै काममा सक्रिय छन् । युवा र महिलालाई प्रभावमा पार्न र उनी अनुकूलका कार्यक्रम गर्न सकेकी छिन् । नागरिक सचेतना र सामाजिक परिचालनको अगुवाइ गरेकी छिन् । युवा पुस्तामा हुने कामप्रतिको लगाव र नयाँ काम सिकौं भन्ने हुटहुटीले सञ्जुलाई नेतृत्वमा स्थापित गर्दै गएको छ । “अध्ययनशिलता, काम गर्ने इच्छाशक्ति, समन्वयकारी भूमिका र निर्णय क्षमता नेतृत्वमा हुनैपर्ने गुण रहेछ । यी कुरा सिक्दै गएकी छु,” सन्जुले भनिन्, “यसले उपप्रमुखको जिम्मेवारीमा स्थापित गर्न र नतिजामुखी परिणाम दिन सकेकी छु ।”

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

लकडाउनमा लोकप्रिय मेयर

समस्याका बेला मेयर साहले नगरबासीलाई गरिरहेको सहयोग देशका अन्य जनप्रतिनिधिका लागी पनि सिकाई हुने।

साबित्री थापाः एउटा चुपचाप संघर्ष

-बिमला तुम्खेवा- यसो भनिरहँदा उनी गम्भीर त देखिइन् । तर पनि अनुहार भने भ्रममुक्त थियो ।

सार्वजनिक स्थानमै ज्येष्ठ नागरिकको अपमान

हतपत्त कोही पनि ज्येष्ठ नागरिक आफूमाथि भएको अपमानको विरुद्धमा बोल्न चाहदैनन् । किनकी उनीहरु जुन

गर्भवतीलाई हवाई उद्धार गरि काठमाडौं ल्याइयो

मन्त्रालयको राष्ट्रपति महिला उत्थान कार्यक्रम समन्वय ईकाईले हालसम्म ९२ जना सुत्केरी तथा गर्भवती महिलाको हवाई

सुत्केरी मजदुरलाई वडा अध्यक्षको खाद्यान्न सहयोग

धनगढी । धनगढी उप–महानगरपालिका वडा नं ४ का वडा अध्यक्ष दिपक कुमार थापा क्षत्रीले दैनिक

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: