पैंसाले पेल्छ महिलालाई


महिलालाई चुनाव लड्नु र जित्नु फलामको च्यूरा

प्रकाशित मिति :2019-12-08 22:24:01

सुर्खेत । दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचनमा सीता नेपाली समानुपातिकबाट सभासद थिईन् । प्रदेश सभाको निर्वाचन हुने भएपछि उनी निकै उत्साहित थिईन् । कारण थियो अब प्रत्यक्षबाटै निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्ने । तर उनले पार्टीबाट टिकट पाईनन् । अन्ततः प्रदेश सभामा पनि समानुपातिकमै बस्न बाध्य भईन् ।

निर्वाचनमा पार्टीबाट टिकट पाउनै मुस्किल महिलालाई अहिलेको खर्चिलो निर्वाचनले झनै समस्या थपेको सांसद नेपालीको अनुभव छ । यद्यपि निर्वाचनमा पैंसा खर्च गर्नै पर्ने भए पनि पैंसा मात्रै सबथोक नभएको उनी स्वीकार गर्छिन् । “निर्वाचन लड्नका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण उम्मेदारको दक्षता, ईमान्दारिता र हिम्मत हो ।ˮ उनले भनिन्, “यी सबै क्षमता हुँदाहुँदै पनि पैंसाले फरक त पार्छ नै ।ˮ

तीन दशकदेखि राजनीतिमा सक्रिय सुर्खेतकी अनिता कोईरालाले पितृसत्तात्मक सोचका कारण धेरैजसो महिलाले निर्वाचनमा भाग लिन नपाएको बताईन् ।

संविधानसभाको निर्वाचनमा प्रत्यक्षबाट चुनाव लड्न उनले धेरै प्रयत्न गरिन् । तर पार्टीले टिकटै दिएन । सबै पार्टीभित्र पितृसत्तात्मक सोच भएका पुरुषको हालिमुहाली रहेकै कारण कुनै पनि पार्टीले महिलालाई सजिलै टिकट नदिने गरेको उनले बताईन् । “महिलालाई निर्वाचनमा उठ्न र जित्नका लागि आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक तथा साँस्कृतिक कारणहरू बाधक बनिदिँदारहेछन् ।ˮ उनले भनिन्, “पार्टीबाट निर्वाचनमा टिकट पाउन राजनीतिक कारण बाधक बन्छ र निर्वाचन जित्न आर्थिक कारण ।ˮ

करिश्मा चौधरी

पार्टीले पैंसा नहुनेलाई टिकट दिन्न भन्ने कुुरा सय प्रतिशत सही होइन । तर गलत पनि भन्न नमिल्ने कोइरालाको भनाइ छ । “तिमीसंग पैंसा छैन, तिम्लाई टिकट दिइन्न भनेर ठाडैं भन्ने होइन । तर पैंसा नभएकै कारण कतिपय महिलाले उम्मेदवारी दिन नपाएको अनौपचारिक रुपमा सुनिन्छ ।ˮ उनले सुनाइन् ।

सुर्खेतबाट प्रदेश सभा सदस्य राजु नेपाली महिलाहरू क्षमतावान हुँदाहुँदै पनि आफ्नो क्षमता प्रस्तुत गर्ने अवसर नपाएको बताउछिन् । पुरुषप्रधान समाजको असर महिलाहरूले पाइला पाइलामा भोग्नु परिरहेको उनको बुझाइ छ । राजुको बुझाइमा पार्टीले मात्रै महिलालाई अवसर नदिएका होइनन्, जनताले पनि महिलालाई विश्वास गरेका छैनन् । जसका कारण कर्णाली जस्तो ठाउँमा महिलाहरूलाई अगाडि बढ्न र नेतृत्व लिन मुस्किल छ ।

हुम्ला क्षेत्र नम्बर २ बाट प्रदेश सभा सांसद जीवन बहादुर शाही अहिलेको निर्वाचन प्रकृया नै निकै खर्चिलो भएको बताउँछन् । उनले महिलालाई मात्रै नभएर पुरुषलाई पनि निर्वाचन खर्च धान्न गाह्रो हुने गरेको बताए । उनले भने, “विद्यमान निर्वाचन प्रक्रियाले महिला र पुरुष दुबैलाई प्रभाब पारे पनि सम्पत्तिमा महिलाको स्वामित्व र अधिकार कम भएका कारण महिलाहरू बढी प्रभाबित भएका हुन् ।ˮ

नेपाली कांग्रेस सुर्खेत क्षेत्र नम्बर २ का सहसभापती नारायण कोईरालाले निर्वाचनमा पैंसाको प्रयोग विकराल बन्दै गएको बताए । तोकिएको भन्दा बढी रकम खर्च नगर्न निर्वाचन आयोगले निर्वाचन आचारसंहिता बनाए पनि त्यसको पूर्ण कार्यान्वयन हुन नसकेको उनी बताउँछन् । “निर्वाचनमा देखिने भन्दा नदेखिने खर्च धेरै भैरहेको पाईन्छ ।ˮ उनले भने, “यसले गर्दा स्रोतमा नियन्त्रण कम भएका महिलाहरूलाई निर्वाचन लड्नु निकै चुनौतीपूर्ण छ ।ˮ

करिब दुई दशकदेखि सक्रिय राजनीतिमा रहेकी सुर्खेतकी लक्ष्मी शर्मा महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोण फरक भएका कारण अहिले पनि राजनीतिमा महिलाको सहभागिता समान हुन नसकेको बताउछिन् । “महिलालाई आन्दोलनमा, भाषणमा, नियममा मात्रै समान ब्यवहार गरिएको छ, अधिकार दिँदा समान हुन सकेको छैनˮ उनले भनिन्, “महिला आत्मनिर्भर र आर्थिक रुपमा अधिकार सम्पन्न नहुँदासम्म राजनीतिमा समान हुन, नेतृत्व पाउन गाह्रो छ ।ˮ

प्रदेश सभा सदस्य पद्मा खड्का पनि पार्टीमा महिलालाई प्रत्यक्षमा टिकट पाउन मुस्किल रहेको बताउछिन् । महिलाहरूमा क्षमता, दक्षता हुँदा हुँदै पनि पार्टीले प्रत्यक्ष उम्मेदारमा उठाउन हिच्किचाउने गरेको उनको भनाइ छ । एकाधबाहेक अन्य महिलालाई निर्वाचन लड्न गाह्रो छ । महिलाको आर्थिक अवस्था बलियो नहुँदा निर्वाचनको बेला खुम्चिएर बस्नुपर्ने बाध्यता रहने उनले बताइन् ।

कर्णाली प्रदेशका उप सभामुख पुष्पा घर्ती विष्ट महिलाहरू आर्थिक रुपमा सक्षम नभएसम्म पुरुषसंग चुनावी प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्ने बताउछिन् । “अहिलेको चुनाब खर्चिलो छ । महिलाहरू सबैभन्दा पहिला आर्थिक रुपमा सक्षम हुन आवश्यक छˮ उनले भनिन्, “आर्थिक रुपमा अधिकार सम्पन्न भएर महिलाहरूले क्षमता विकास गरे मात्रै राजनीतिमा समान सहभागिता हुन सक्छ ।ˮ

मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालय शिक्षाशास्त्र संकायका सहायक डिन कमलेश डिसी महिलाहरूको आर्थिक, राजनीतिक, सामाजिक अवस्था कमजोर भएका कारण पुरुष जत्तिकै समान अवसर दिनुपर्ने बताउछन् । “कुनै पनि पार्टीले महिलाको आर्थिक अवस्था नहेरेर उनको क्षमता, दक्षता र ईमान्दारिता हेर्न जरुरी छ । दक्षता हेरेर पार्टीले त्यसै अनुरुपको साथ दिए महिलाहरू सहजै निर्वाचन लड्न सक्छन् ।ˮ

अधिवक्ता गीता कोईराला सम्पत्तीको पूर्ण मालिक नभएसम्म अहिलेकै परिपाटीमा महिलाहरूलाई निर्वाचन लड्न निकै चुनौतीपूर्ण छ भन्छिन् । तर मतदाताले यदि पैंसाको लोभ र झूठा नेताहरूको प्रभावमा नपर्ने हो भनेचाहिँ महिलाहरूलाई जित्न सजिलो हुने उनको बुझाइ छ ।

पत्रकार महासंघ कर्णाली प्रदेशकी उपाध्यक्ष डम्मर आचार्य सबैभन्दा पहिले त महिलाको सम्पत्तीमा पूर्ण स्वामित्व हुन आवश्यक रहेको बताउछिन् । त्यसका साथै महिलाहरूले आफ्नो मनोबल उच्च बनाएर यो वा त्यो बहानामा महिलालाई चुनाव लड्नबाट बञ्चित गर्ने पार्टी नेता विरुद्ध विद्रोह पनि गर्न सक्ने हैसियत बनाउन जरुरी रहेको उनी औंल्याउछिन् । त्यसो हुन सकेमात्रै महिलाहरू पनि आफ्नो अस्तित्वका लागि छोड्नेवाला छैनन् भन्ने डर नेतृत्वलाई हुने उनको भनाइ छ ।

अधिकारकर्मी तथा अधिवक्ता गीता कोईराला सम्पत्तीको पूर्ण मालिक नभएसम्म अहिलेकै परिपाटीमा महिलाहरूलाई निर्वाचन लड्न निकै चुनौतीपूर्ण छ भन्छिन् । तर मतदाताले यदि पैंसाको लोभ र झूठा नेताहरूको प्रभावमा नपर्ने हो भनेचाहिँ महिलाहरूलाई जित्न सजिलो हुने उनको बुझाइ छ ।

जिल्ला निर्वाचन कार्यालय सुर्खेतकी निर्वाचन अधिकारी निर्मला रेग्मी निर्वाचनमा उम्मेदवारले कति खर्च गरे भन्ने कुराको अनुगमन आफूहरूले गर्ने गरेको र आचारसंहिता बमोजिम नै दलहरूले खर्च गरेको पाएको बताउछिन् । “हामीसम्म आउने कागजातकै आधारमा भन्ने हो, त्यसमा तोकिए बमोजिमकै खर्च मात्रै उल्लेख हुन्छˮ उनले भनिन्,“प्रमाण नहुँदा हामीले नि भन्न मिलेन ।ˮ

संविधानले महिलालाई सम्पत्तीको समान हक दिएको छ । तर, ब्यवहारमा त्यो अँझै पनि लागू भएको पाईदैन । महिलालाई हरेक क्षेत्रमा समान बनाउन आर्थिक समानताको आवश्यकता छ । छोरा र छोरी बीच पैतृक सम्पत्तीको समान हक भए पनि ब्यवहारमा लागू हुन नसक्दा महिलाहरूले दोस्रो दर्जाको नागरिक भएर बाँच्नु परेको छ । यस्ता अनेक समस्या र कठिनाईका बाबजुत महिलाहरूले निर्वाचनमा प्रत्यक्ष सहभागिता जनाउन सक्दैनन् ।

अधिकारकर्मी कोईराला सम्पत्तीमा स्वामित्वसंगै महिलालाई राजनीतिक दल, समाज र मतदाताले विश्वास गर्न सके मात्रै उनीहरूले राजनीतिमा समान सहभागिता जनाउन सक्ने बताउछिन् ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

छोरीभन्दा छोराको चाहना बढ्दो

-महिला खबर- छोरीभन्दा छोराको चाहना बढेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय जनसङ्ख्या कोष (यूएनएफपीए) ले जारी गरेको विश्व जनसंख्या

आमाको सम्झनामा पत्रकारलाई स्वास्थ्य सामग्री

-महिला खबर- ललितपुर । नेपाली कांग्रेसका युवा नेता तथा समाजसेवी क्षितिज भण्डारीले आमाको सम्झनामा कैलालीका

नागरिकता ऐन संशोधन गर्ने विधेयक छिटो पारित गर्न नागरिक समाजको माग

नेपाली महिला र नेपाली पुरुषवीच समान नागरिकता अधिकारको सुनिश्चित गर्न अविलम्ब संविधान संशोधन प्रकृयाको थालनी

जसले नयाँ जीवन पाए

–उन्नती चौधरी– सेफ हाउसमा आउने हिंसा प्रभावित महिलाहरू मध्ये पाँच प्रतिशत महिलाहरू पनि छैनन्, जसलाई मनोसामाजिक

सुस्मिताको ससुराबाट बलात्कार पछि परिवारले हत्या गरेको प्रहरी खुलासा

हत्या आरोपमा ससुरा, सासू, नन्द र आमाजू सार्वजनिक ।

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: