सांसद महिला राम्रो बोल्नुहुन्छः डा. शिबमाया तुम्बाहाम्फे, उपसभामुख


प्रकाशित मिति :2019-07-19 12:29:29

पद र पावरमा भन्दा जिम्मेवारीमा रमाउने व्यक्तित्वको नाम डा. शिबमाया तुम्बाहाम्फे । एमाले निकट अनेरास्ववियुको तत्कालीन प्रारम्भिक कमिटी अध्ययन दलबाट राजनीतिमा लागेकी उनले २०६४ सालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट ‘नेपालमा राजनीतिक महिला आन्दोलन’ विषयमा विद्यावारिधि गरिन् । ‘नेपालमा महिला आन्दोलन २००४–२०४६ र २०४७–२०६०’ गरि दुई भागमा पुस्तक प्रकाशन गर्नुका साथै महिला अधिकार र महिला आन्दोलन बारे थुप्रै फुटकर लेख रचना प्रकाशित गरिसकेकी महिलावादी चरित्रकी तुम्बाहाम्फे निडर, दृढ र अध्ययनशील व्यक्तिका रुपमासमेत परिचित छन् ।

तेह«थुममा जन्मिएर झापाको गौरादहमा अध्ययन गरेकी तुम्बाहाम्फेले मोरङ केन्द्रित भएर नेकपा एमालेको राजनीति गरिन् । २०४७ सालमा पार्टी सदस्यता लिएकी उनी २०५२ सालमा अनेरास्ववियुको केन्द्रीय उपाध्यक्ष भएर विद्यार्थी राजनीतिबाट बिदा भएकी थिइन् । एमालेको नवौं महाधिवेशनबाट केन्द्रीय सदस्यमा निर्वाचित भई काम गरेकी तुम्बाहाम्फे सरल र मिलनसार व्यवहारका कारण पार्टी, संघ संस्था र आफन्तबीच प्रिय छन् ।

प्रतिनिधिसभा सभामुखमा बहुमतले विजयी भएपछि डा. तुम्बाहाम्फेले भनेकी थिइन्, ‘उपसभामुखको भूमिका निर्वाह गर्न सक्षम छु । पार्टी राजनीतिबाट माथि उठेर उपसभामुखको भूमिका निर्वाह गर्नेछु,।’ उपसभामुखको भूमिका निर्वाह गरेको डेढ वर्ष पुग्दा के कस्ता अनुभव बटुलिन् त ? महिला खबरका लागि लोग्शरी कुँवरको कुराकानीः

उपसभामुखको भूमिका निर्वाह गरिरहँदा कस्तो महसुस गर्नुभएको छ ?

म उपसभामुख भइसकेपछि मैले खेल्नुपर्ने भूमिका बारे प्रष्ट भएँ । संविधान र नियमावलीले उपसभामुखको काम, कर्तव्य र अधिकार अनुसार जे–जे गर्नुपर्छ भनेको छ, त्यस बारे जानकारी लिएँ । तर उपसभामुख भएँ, सभामुख हुन पाइन भन्ने कुराको हिनताबोध भएन । उपसभामुख भएकोमा मलाई कुनै खालको दुःख लागेन । अहिले पनि छैन ।

म मेरो काम बारे प्रष्ट छु । हाउसभित्र खेल्नुपर्ने भूमिका जुन छ, संविधान र नियमावलीमा टेकेर गरिरहेको छु । जिम्मेवारीबाट बिमुख हुने काम गरेको छैन र गर्दिन पनि । सभामुखको अनुपस्थितिमा उपसभामुखले नै सबै काम गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यही अनुसार काम गरिरहेकी छु ।

हाउसभन्दा बाहिर निस्केर गर्नुपर्ने कामहरू जस्तै संघीय संसद सचिवालयका काम गर्दा, बैठक बस्दा पनि आफू तल परेको, हेपिएर काम गर्नुपरेको अनुभव मसँग छैन । संसद वा त्यो भन्दा बाहिरको जुनसुकै काम होस् म गर्नसक्छु भन्ने आत्मविश्वास थियो, छ र गर्दै पनि छु । त्यसकारण उपसभामुख भइसकेपछिको मेरो अनुभव राम्रै छ ।

सभामुख र तपाईंबीच कत्तिको सहकार्य हुन्छ ? तपाईंका कुरा सभामुखले सहजै मान्नुहुन्छ ?

सभामुखले नमान्ने भन्ने कुरै हुन्न । व्यक्तिगत र सैद्धान्तिक रुपमा पनि सरल मान्छे भएका कारण उहाँबाट मलाई कुनै खालको समस्या भएको छैन । उहाँ र मैले केही कामको बाँडफाँड गरेका छौं । सभामुखले विशेष गरेर सरकार र सम्बन्धित मन्त्रालयका मन्त्रीहरूसँग समन्वयनकारी भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसो गर्दा उहाँले मसँग सरसल्लाह गर्नुहुन्छ, जानकारी गराउनु हुन्छ । सचिवालयको प्रशासनिक कामको अनुगमन गर्ने बारेमा मैले पनि भए गरेका र गर्नुपर्ने कामबारे उहाँलाई जानकारी गराउने र सूचना आदान प्रदान गर्ने काम गरिरहेको छु । जसले गर्दा हामीबीच राम्रो सम्बन्ध छ । सचिवालयका कामहरूलाई कसरी सृजनशील र सिस्टमेटिक तरिकाले गर्न सकिन्छ भन्ने बारेमा पनि हाम्ले बढी ध्यान दिएका छौं । त्यसकारण मबाट उहाँलाई र उहाँबाट मलाई समस्या पर्ने कुनै काम अहिलेसम्म भएको छैन । हामी सहकार्यमा विश्वास गर्छौ र त्यसमै रमाइरहेका छौं ।

उपसभामुख भइसकेपछि तपाईंले गरेका केही महत्वपूर्ण कामहरू छन् कि ?

सही भन्नु भो । म उपसभामुख भइसकेपछि केही न केही त गरौं, केही नयाँ ढंगले काम गरौं भन्ने लाग्यो । अनि दुवै सदनका ३ सय ३४ जना सांसदहरूको भिडियोग्राफी निकाल्ने सोच आयो । यसपाली संसद सचिवालयको रणनीतिक योजना बनाउँदा संसद सचिवालयलाई ‘पेपरलेस’ बनाउने योजना बनाएका थियौं । अनि यस पूर्व सांसदहरूको प्रोफाइल किताबमा प्रकाशित हुन्थ्यो । अब यसलाई श्रब्य दृश्यसहितको प्रोफाइल बनाउने सोच आयो । मैले प्रस्ताव राखें । सबैले समर्थन जनाउनुभो । गत महिना संसद दिवसका अवसरमा ३ सय ३१ जना (तीन जनाबाहेक) सांसदको भिडियो प्रोफाइल निर्माणको काम पुरा भो । संसदको इतिहासमै यो पहिलो र नयाँ काम हो ।

यस्तै प्रदेशसभाका उपसभामुख महिलाहरूबाट हामीले जिम्मेवारी पाएनौं । सभामुख शौचालय गएको बेला मात्रै हाउस सञ्चालन गर्न पायौं…..। यी र यस्तै यस्तै केही गुनासा र असन्तुष्टिहरू सुनेकी थिएँ । एउटा अभिभावकको हैसियतले उहाँहरूका कुरा सुन्नै पर्यो, पर्छ । अनि प्रदेशसभा, प्रतिनिधिसभाका उपसभामुख र राष्ट्रियसभाका उपाध्यक्षसहित ९ जनाको भेला गर्नुप¥यो भन्ने लाग्यो । संसद् सचिवालयलाई भनें । उपसभामुख आफैंले गर्नुस् न भन्ने कुरा आयो । अब यस्तो काम मैले व्यक्तिगत रुपमा किन गर्नु ? व्यक्तिगत रुपमा गरिएको कामको आधिकारिकता के त ? मैले हुन्न भने ।

एक जना प्रदेशको सभामुख ठ्याक्कै त्यति नै बेला यहाँ आउनुभएको थियो । मैलेचाहिँ यसो यसो गर्न खोजेको छु, भनेर सेयर गरे । उपसभामुखहरूलाई एक ठाउँमा राखेर कसरी भूमिका निर्वाह गर्ने भनेर सिकाउनुपर्यो । उत्प्रेरणा मिल्छ भनें । उहाँले यस्तो कुरा महिलालाई मात्रै किन ? हामी (सभामुख) लाई पनि आवश्यक छ । हामी पनि आउँछौं भन्नुभो । अनि सातै प्रदेशका सभामुख, उपसभामुख, राष्ट्रियसभाका अध्यक्ष उपाध्यक्ष, सातैवटै प्रदेशका मुख्यसचिव, सचिवालयका सचिव, संसद सचिवालयका महासचिवहरूको भेला चन्द्रागिरीमा आयोजना गरियो । त्यो अत्यन्तै फलदायी रह्यो ।

तीन नम्बर प्रदेशले उपसभामुखहरूको भेला हेटौडामा आयोजना गर्यो । त्यहाँ सबैजना उपसभामुखहरूले दिदी यो कार्यक्रमको लिड तपाईंले नै गर्नुपर्छ भन्ने प्रस्ताव पनि राख्नुभो । उहाँहरूले अभिभावकको हैसियतले त्यसो भनेपछि नाइँ भन्ने कुरा आएन ।

त्यसपछि सातै प्रदेशका उपसभामुखसहित सांसद महिला र पत्रकारहरूलाई तालिम दिने कुरा गर्यौं । यस अन्तरगत सुदूरपश्चिम, कर्णाली र तीन नम्बर प्रदेशमा कार्यक्रम पनि गरिसक्यौं । अरु प्रदेशमा पनि हुन्छ ।

यस्तै काठमाडौंमा सबै उपसभामुख र पत्रकारहरूको अन्तरक्रिया ग¥यौं । यो भेटघाटले सञ्चार माध्यममा उपसभामुख र सांसद महिलाका कुरा ओझेलमा परिरहेको अवस्थामा पत्रकार र उपसभामुखलाई नजिक ल्याउने र एक अर्काका भावना आदान–प्रदान गर्ने काम गर्यो ।

त्यसपछि पनि उपसभामुखहरूले गुनासो सुनाइरहनु हुन्छ कि केही परिवर्तन भयो त ?

गुनासो त कहिलेकाहीँ भइहाल्छ नि । तर पनि पहिले भन्दा धेरै राम्ररी भूमिका निर्वाह गरिरहनु भएको छ । कार्य अनुभवसँगै परिपक्वता पनि भयो । अहिले सुधार छ । क्षमतामै प्रश्न गर्ने ठाउँ छैन ।

सांसद महिलाको भूमिकाचाहिँ कस्तो पाउनु भएको छ ?

सांसद महिला र पत्रकारसँगको अन्तर संवाद गर्दा धेरै कुरा उठेका थिए । जस्तै सांसदका के कस्ता कुराले मिडियामा स्थान पाउँछन् ? के कस्ता कुरामा कसरी बोल्ने ? कुन समयमा बोल्ने भन्ने कुरामा छलफल भएको थियो । त्यो अन्तर संवादले पनि सांसद महिलाहरूमा निखार ल्याएको अनुभव हामीले गरेका छौं ।

त्यस्तै दुई चारपटक सांसद भइसकेका महिला भन्दा नयाँ सांसदहरूलाई बोल्न अप्ठ्यारो हुने नै भो । शून्य समयमा बोल्दा के कति बोल्ने ? विशेष समयमा बोल्दा के कस्ता कुरा बोल्ने समेत सबैलाई थाहा हुन्थेन । अहिले त्यो सुधार भएको छ । राष्ट्रियता र जनसरोकारका धेरै विषयमा उहाँहरू बोल्नुहुन्छ । तर जति उहाँहरू बोल्नुहुन्छ, कुरा उठाउनुहुन्छ ती कुरालाई मिडियाले स्थान नदिएको मात्रै हो ।

पत्रकारले त सांसद महिलाहरूले बोल्दैनन्, बोले पनि राष्ट्रियता जस्ता विषयमा बोल्दैनन् भन्ने गरेका छन् नि ?

पत्रकारले किन र कसरी यसो भन्नुहुन्छ थाहा छैन । तर संसदमा बोल्ने सबै पुरुष सांसदले राष्ट्रियताको विषयमा मात्रै कहाँ बोल्नुहुन्छ र ? तर पनि उहाँहरूले जे बोल्दा पनि मिडियाको प्रमुख समाचार बन्छ । सीमितबाहेक अधिकांश महिला सांसदले भने जति राम्रो बोले पनि मिडियामा स्थान पाउँदैनन् । यसको मतलब मिडियाले महिला सांसदका कुरालाई स्थान दिएन भन्ने नै हो ।

महिला सांसद र पत्रकारका एक अर्कासँगका गुनासा सुनेर म उपसभामुख भएलगत्तै पत्रकारहरूसँग दुईपटक त मेरै कार्य कक्षमा छलफल राखे । यसले पनि केही हदसम्म पत्रकार र सांसद महिलाबीचको दुरी घटेको छ । र अहिले पहिलेको जस्तो समस्या छैन । महिलाहरू भाका मिलाएर, सीप देखाएर प्रष्टसँग बोलिरहेका छन् ।

तपाईंले कहिल्यैं संसदको पुरा बैठक चलाउने अवसर पाउनु भएको छ ?

छैन । मैले मात्रै होइन, सभामुखले समेत पुरा संसद चलाउन सक्नुहुन्न । कहिलेकाहीँ प्रतिपक्षले संसद चल्नै दिएन । अथवा कुनै कारणबस धेरै बेर संसद चल्न सकेन भने मात्रै सभामुख एक्लैले संसद बैठक सुरु गर्ने र समापन गर्ने हुन्छ । नत्र संसद बैठक पुरा चल्दा त सभामुख, उपसभामुख एक्लैले सञ्चालन गर्न सक्दैन । बीच बीचमा उठ्नु पर्ने, शौचालय जानुपर्ने हुन्छ । त्यस्तोमा एक अर्कालाई पालो दिनुपर्ने हुन्छ ।

उपसभामुख एक्लैले त संसद चलाउनै पाइँदैन । ऐन, नियमावलीले नै उमसभामुख एक्लैलाई संसद चलाउने अधिकार दिएको छैन । बैठकको सुरुआत र समापन सभामुखले नै गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । उपसभामुखले सुरुआत र समापन गर्न नियमावली नै परिवर्तन गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यस बारेमा कुरा उठिरहेको छ ।

प्रदेश, प्रतिनिधिसभा र राष्ट्रियसभाका सभामुख उपसभामुखहरूको भेलामा उपसभामुखले पनि बैठकको सुरुआत र समापन गर्न पाउनु पर्ने कुरा उठेपछि राष्ट्रियसभाको नियमावली परिवर्तन भएको छ । अहिले राष्ट्रियसभाका उपाध्यक्षले बैठकको सुरु र समापन गर्नुहुन्छ । त्यस्तै एक नम्बर प्रदेशले पनि नियमावली परिवर्तन गरेर उपसभामुखलाई पनि बैठकको सुरुआत र सामापन गर्ने अधिकार दिइसक्यो । अरु प्रदेशमा पनि यो कुरा उठिरहेको छ ।

आफ्नो कामप्रति कत्तिको सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?

एकदमै सन्तुष्ट छु । मैले अघि पनि भनें मलाई उपसभामुख दिएकोमा कुनै असन्तुष्टि छैन । हैसियत सभामुखको राख्छु, छ । अथवा पार्टी र सरकारले जुनसुकै जिम्मेवारी दिए पनि सफलतापूर्वक निर्वाह गर्नसक्ने आँट र क्षमता छ । तसर्थ आफूले पाएको जिम्मेवारी निष्ठापूर्वक पुरा गर्ने हो भने मान्छे असन्तुष्ट हुन्न । पद भन्दा काम ठूलो हुने भएकोले मान्छे कामप्रति इमान्दार हुन सक्नुपर्छ । म इमान्दार छु । आफूले पाएको जिम्मेवारी जुनसुकै अवस्था र परिस्थतिमा पुरा गरेरै छोड्छु । कसैले रोकतोक गर्न सक्दैन ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

सार्वजनिक स्थानमै ज्येष्ठ नागरिकको अपमान

हतपत्त कोही पनि ज्येष्ठ नागरिक आफूमाथि भएको अपमानको विरुद्धमा बोल्न चाहदैनन् । किनकी उनीहरु जुन

गर्भवतीलाई हवाई उद्धार गरि काठमाडौं ल्याइयो

मन्त्रालयको राष्ट्रपति महिला उत्थान कार्यक्रम समन्वय ईकाईले हालसम्म ९२ जना सुत्केरी तथा गर्भवती महिलाको हवाई

सुत्केरी मजदुरलाई वडा अध्यक्षको खाद्यान्न सहयोग

धनगढी । धनगढी उप–महानगरपालिका वडा नं ४ का वडा अध्यक्ष दिपक कुमार थापा क्षत्रीले दैनिक

लकडाउनमा बालबालिका माथि हुने हिंसा र अभिभावकको भूमिका

-विष्णु माया पौडेल- सन् २०१९ को अन्त्यतिर ची बाट शुरू भएको कोरोना भाइरस कोभिड १९ ले

सहकारी दिवसमा कोरोना नियन्त्रण केन्द्रको स्थापना

-महिला खबर- ललितपुर । आज ६३ औं राष्ट्रिय सहकारी दिवस । औपचारिक कार्यक्रमको आयोजना गरी देशब्यापी

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: