सीपले फर्काएको खुसी


प्रकाशित मिति :2019-06-30 19:05:19

डीबी विष्ट

सिल्पाकुमारी पार्कीको विवाह १४ वर्षको उमेरमा भयो । तल्कोट गाउँपालिकाकी उनले २० वर्षमै श्रीमान्स“ग सम्बन्ध विच्छेद होला भनेर कल्पना समेत गरेकी थिइनन् । कक्षा ६ मा पढ्दै गर्दा विवाह गरेकी उनको जीवनमा त्यतिबेला अँध्यारो छायो, जतिबेला श्रीमान्ले विभिन्न बहानामा दुःख दिन थाले ।

उनीमाथि दिनहुँ कुटपिट हुन थाल्यो । सबै आफन्त इष्टमित्रले उनका श्रीमान्लाई सम्झाए बुझाए । त्यसो नगर भन्दा मानेनन् । केही महिनामा अर्की श्रीमती घर ल्याए । त्यसपछि उनका सबै आशा भरोसा मरे । २० वर्षकैै उमेरमा उनलाई कहाँ जाने के गर्ने भनेर चिन्ताले सताउन थाल्यो । धेरै पटक न्याय खोज्दै भौतारिएको उनले बताइन् । भनिन् ‘कति पटक गाउँ नजिकैको ईलाका प्रहरी कार्यालयमा धाएँ, निवेदन दिएँ । प्रहरीले श्रीमान्, घर परिवार र छरछिमेकीलाई बोलाएर मिलापत्र गराउ“थे । मिलापत्र गराएको केही दिन त चुप बस्ने । फेरि कुटपिट गर्न थालेपछि आत्महत्या नै गरु“की भन्ने सोच समेत मनमा उव्जन्थ्यो ।’

कसैको सहयोग नभएपछि उनी घरबाट निस्किन् । अरु विकल्प नभएपछि उनी महिला अधिकार मञ्चमा पुगिन् । पहिला उनले यस संस्थामा गए सहयोग पाउने हल्ला सुनेकी थिइन् । भनिन्, ‘त्यही सुनेकै भरमा म महिला अधिकार मञ्चमा पुगें ।’ उनले त्यहा“ सबै दुःख कष्ट सुनाइन् । माइतीमा समेत खवर गरिनन् । उनी पहिला पनि न्यायका लागि हिँड्दा सबै डराएर सहयोग गरेनन् । धेरैले आफ्नो मान्छे र पैसा चाहिन्छ, नत्र मुद्दा जितिदैन भन्थे । उनले अन्तिममा आएर महिला अधिकार मञ्चमा निवेदन दर्ता गराइन् ।

भनिन् ‘२०७४ साल साउनमा मञ्चका दिदीहरूले जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा निवेदन दिन लगाउनु भयो ।’ उनले महिला अधिकार मञ्चमै बसेर श्रीमान्सँग सबन्ध विच्छेद गरिन् । उनी अहिले मञ्चकै पहलमा सिलाई कटाई तालिम लिएर काम गर्दैछिन् । भनिन् ‘अहिले यही काम गरेर गुजारा चलाउँदै छु, राम्रो छ ।’ उनलाई अहिले आफ्नै कमाइमा हिंसाबिना चलाएको जीवन स्वर्ग जस्तै लाग्छ ।

यसरी पहिला धेरै हिंसा सहेका महिलाले महिला अधिकार मञ्च आएपछि सजिलो भएको बताउने गरेका छन् । तिनै मध्येकी एक हुन्, देवकी सिंह ।

थलारा गाउँपालिका वडा नम्बर ८ कि उनलाई वर्षायाममा शरीरमा फोका आउने समस्या थियो । श्रीमान् र आफन्तले उपचार गर्नुको साटो हेला गर्न थाले । भनिन् ‘त“लाई कुष्ठरोग लागेको छ, मर भनेर कुट्थे ।’ श्रीमान्ले अर्को विवाह गर्न लागेको उनले थाहा पाइन् । यस्तो अवस्थामा उनले पनि महिला अधिकार मञ्चको नाम सुनिन् र त्यही आइन् । मञ्चबाट उनलाई न्यायको लागि प्रहरी कार्यालय लगियो । उनी मञ्चले सञ्चालन गरेको सुरक्षित आवासमा बसिन् । उनले भनिन् ‘युएनएफपीएको आर्थिक सहयोगमा मलाई सेकुरेटी गार्डको तालिममा काठमाडौं पठाइयो । २ सन्तानसहित काठमाडौंमै पुगेर अहिले यहाँ एक संस्थामा सेकुरेटी गार्ड भएर छोराछोरीको लालन पालन र पढाइ खर्चको जोहो गर्दै छु ।’ उनलाई अहिलेको जीवन सजिलो लाग्छ । त्यसैले यस्तो सजिलो बनाइदिने महिला अधिकार मञ्च र युएनएफपीएलाई सधै धन्यवाद दिन्छिन् । भनिन् ‘अहिले न मलाई हिंसा छ न त अरुको कमाइ खानु पर्छ ।’ श्रीमान्ले दोस्रो विवाह गरेर भारत गएको खबर थाहा पाएपछि उनले आफ्नो अधिकारका लागि बहुविवाहको मुद्दा समेत हालेकी छिन् ।

यस्तो खुसी फर्केला भन्ने त उनलाई लागेकै थिएन । महिला अधिकार मञ्चमा आएर धेरैले नया“ र स्वावलम्बी जीवन पाएका छन् । यिनै मध्ये अर्की महिला हुन् छबीस पाथीभेरा गाउँपालिकाकी कौफली धामी ।

७ वर्ष अघिको कुरा हो धामी १५ वर्षकी थिइन् । जंगलमा दाउरा लिन गएका बेला छिमेकी गाउँका केटाले तानेर लगे । ५ दिनसम्म गोठमा राखेर जबरजस्ती शारीरिक सम्पर्क गरे । श्रीमान् नस्विकार्दासम्म बाहिर निस्कन दिएनन् । उनले बाध्य भएर श्रीमान् स्वीकारेको बताइन् । श्रीमान् मन नपरेकाले कहिले माइती, कहिले श्रीमान्को घर बस्ने गरेकी थिइन् । त्यही बिचमा उनका श्रीमानले अर्को विवाह गरे । सौता भित्रिएपछि घरका सबैले उनलाई कुटपिट गर्न थाले । यार्सा टिप्न लेक गएको बेला श्रीमान्ले मरणासन्न हुने गरी कुटे । कौफली भन्छिन् ‘मरिसकी भनेर छोडेको रहेछ । यार्सा टिप्ने मान्छेले बेहोस् अवस्थामा भेटेपछि उपचार गरेर बचाए ।’

त्यसपछि उनले घर छोडिन् । सदरमुकाम चैनपुरमा भाँडा माझेर जीवन चलाउदै थिइन् । महिला अधिकार मञ्चको नाम सुनिन् । उनी मञ्च पुगेपछि प्रहरी कार्यालयदेखि अदालतसम्म पुगिन् । दुई वर्षअघि उनले जिल्ला अदालत चैनपुरमा सम्बन्ध विच्छेदको मुद्दा दिइन् । अदालतले उनलाई २ लाख ५० हजार बराबरको सम्पत्ती पाउने आदेश गर्दै सम्बन्ध विच्छेद गरिदियो । त्यसपछि उनी मञ्चकै सहयोगमा कुकको तालिम लिन काठमाडौ गइन् । भनिन् ‘अहिले त म होटलमा कुकको काम गर्छु ।’ मञ्चमा आजभोलि जिल्लाका धेरै पीडितले आश्रय मात्र पाएका छैनन्, सीप सिकेर काम समेत पाएका छन् । महिलालाई न्याय मात्र दिएर हुँदैन, आफै बाँच्न सक्ने बनाउनु पर्छ भनेर सीप सिकाउने र जागिर खोज्न सहयोग गर्ने काम गरेको महिला अधिकार मञ्चका अध्यक्ष जयन्ती जोशीले बताइन् । भनिन् ‘हिंसामा परेपछि उनीहरूसँग न खाने गास हुन्छ, न बस्ने बास ।’

२०५८ साल फागुन ११ गते स्थापना भएको महिला अधिकार मञ्च बझाङमा हालसम्म ५ सय ७७ जना महिलाहरूले न्यायको लागि निवेदन दर्ता गराएका छन्। यही महिला अधिकार मञ्चले सञ्चालन गरेको अल्पकालीन सुरक्षित आवास गृह (सेफ हाउस)मा हाल सम्म १ सय ७७ जनामहिलाहरूले सेवा लिएका छन् ।

सेफ हाउस संचालनमा आएपछि २ जना बालबालिकालाई पढाउन सहयोग गरेको छ । यस्तै महेन्द्रनगरको साथी संस्थामा ७७ जना हिंसा प्रभावित महिलालाई सीपमूलक तालिम दिएर आत्मनिर्भर हुन सहयोग गरेको छ । २९ जना महिलालाई १० देखि २१ हजारसम्म आर्थिक सहयोग समेत गरिएको छ ।

यस्तै महिला अधिकार मञ्चमा आएका ४ सय ५१ जना महिलालाई मनोविमर्स सेवा, ४ सय ४७ जनालाई कानूनी परामर्श सेवा र २५ जना महिलाहरूको जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा उजुरी दर्ता गराइएको छ ।

जयपृथ्वी नगरपालिकाका महिला शाखा प्रमुख टिटा मगरले हिंसा पीडित महिलाहरूको न्यायका लागि महिला अधिकार मञ्चले ठूलो सहयोग गर्दै आएको र कोही कसैले पनि साथ नदिएका विचल्ली र बेवारिसे अवस्थामा परेका महिलाहरूको सहाराको रुपमा काम गरेको बताइन् ।

हिंसा प्रभावित महिलाको पुनस्र्थापनाका लागि सबै भन्दा ठूलोे योगदान युएनएफपीएको रहेको उनको ठहर छ । एउटै नगरपालिका भित्रका मात्रै महिलाहरू नभएर हिंसामा परेका बझाङ जिल्लाका सबै स्थानीय तहका महिलाहरू र बाहिर जिल्लाका महिलाहरू समेत यसबाट लाभान्वित भएको उनले बताइन् ।

आर्थिक अभावका कारण अझै भने जस्तो सेवा दिन नसकेको मञ्चकी अध्यक्ष जोशीको अनुभव छ । भनिन् ‘पीडित महिला र बालबालिकालाई सुरक्षित राख्न सकिएन भने उनीहरूमा विश्वास गुम्छ ।’ नगरपालिकामा आएका उजुरी समेत मञ्चमा आउने गरेका छन् । बुंगल नगरपालिकाका उप प्रमुख तथा न्यायीक समितिका संयोजकमिना जाग्रीले भनिन्, ‘अहिलेसम्म न्यायीक समितिमा १६ वटा उजुरी परेको छ । ती मध्ये ३ वटा उजुरी महिला अधिकार मञ्चमा पठाएका छौं ।’ महिला अधिकार मञ्चमा पठाएका उजुरीहरू जिल्ला प्रहरी कार्यालय हुँदै जिल्ला अदालतसम्म पुग्ने र यसमा महिला अधिकारकर्मीहरूले सहयोग गरेको उनको अनुभव छ ।

हिंसा पीडित महिलाहरूका लागि नगरपालिकाले विभिन्न सीपमूलक तालिमका साथै गाउँ, टोलमा लैंगिक हिंसा न्यूनीकरणका लागि जनचेतनामूलक अन्तरक्रिया कार्यक्रम संचालन गर्दै आएको छ । यस्तै जयपृथ्वी नगरपालिकाका उप प्रमुख जुना जाग्रीले न्यायीक समितिमा २८ वटा उजुरी दर्ता भएको र त्यसमा एउटा महिला अधिकार मञ्चमा पठाएको बताइन् । भनिन्, ‘हामीले पनि सीपमूलक तालिम सञ्चालन गरेका छौं ।’

यता जिल्ला प्रहरी कार्यालयको तथ्याङ्क अनुसार महिला हिंसाका घटना वृद्धि भएको पाइएको छ । आर्थिक वर्ष २०७२।०७३ मा जिल्ला प्रहरी कार्यालयको महिला सेलमा लिखित १५ वटा उजुरी र घरेलु हिंसा सम्बन्धि १ सय १४ वटा ठाडो उजुरी आएका थिए ।

यस्तै आर्थिक वर्ष २०७३।०७४ मा १४ वटा लिखित र ८० वटा ठाडो उजुरी परेको महिला सेल प्रमुख पार्वती अवस्थीले बताइन् । त्यस्तै आर्थिक वर्ष २०७४।०७५ मा लिखित १८ र घरेलु हिंसाका ठाडो उजुरी ९३ वटा परे भने आर्थिक वर्ष २०७५।०७६ मा जबरजस्ती करणीका ४, जबरजस्ती करणी उद्योगका ५, कर्तब्य ज्यान ४, बहु विवाहका ५ र घरेलु हिंसा सम्बन्धि ठाडो उजुरी १ सय २० आएका छन् ।

यहा“का पुरुष र महिलामा चेतना कम र रुढिवादी समाजका कारण महिला हिंसा बढी भएको तर उजुरी कम आएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका कार्यालय प्रमुख सुर्यबहादुर केसीले बताए । भने ‘आउन पर्ने जती उजुरी नआए पनि वर्षेनी उजुरी बढिरहेका छन् ।’ हिंसा न्यूनीकरणका लागि जिल्ला प्रहरी कार्यालयलेसमेत ग्रामीण बस्तीहरूमा नै पुगेर महिला तथा बालबालिकाहरूलाई नियम कानून र हिंसाका प्रकार, यसले पार्ने असर र यसबाट बच्ने उपाय लगायतका विषयमा जानकारी गराउँदै आएको छ ।

(पत्रकार विष्ट बझाङका क्रियाशील पत्रकार हुन् ।)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

भारतमा गरिब बालिकाले कक्षाकोठामा चियाइरहेको भाइरल तस्बिरको वास्तविकता यस्तो छ

यी पाँच वर्षीया बालिका रित्तो भाँडा बोकेर एउटा स्थानीय सरकारी विद्यालयको कक्षाकोठाबाहिर उभिएर भित्र चियाइरहेको

महिला नेतृत्व स्थापित गर्ने ऐतिहासिक अवसरः पाण्डे

भट्टराई राजनीति र समाजको गहिरो अध्ययन भएकाले उनमा समृद्धिको खाका कोरेर अगाडि बढ्न सक्ने क्षमता

आमा कक्षामा अकस्मात मन्त्री छिरेपछि….

उनले भनिन्, ‘उहाँले पनि धेरै मेहनत गरेर मन्त्री हुनुभएको होला । हामी पनि पढाइमा त्यस्तै

निमुखाको शिकार: बाल यौनदुराचारीको दृष्टि नेपालतिर

-जनकराज सापकोटा- ‘नेपालमा ६०० बालगृहमा १५ हजारजति बालबालिका छन् र यहाँ बालगृह एउटा उद्योगकै रूपमा विकास

अब बालविवाह हुन्न

उनका अनुसार पछिल्लो समय विवाह दर्ता गर्न आउनेको संख्यामा उमेर पुगेका जोडी मात्रै छन् ।

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: