सफा गाउँ अभियानले बिरामी कम


प्रकाशित मिति :2019-06-25 11:32:57

प्रकाश सिंह/महिला खबर

बाजुरा । मैना विक दुई वर्ष पहिला हप्ता जसो स्वास्थ्य चौकी जान्थिन् । खप्तड देडेदह गाउँपालिका १ काँडामा बस्ने उनका चार सन्तान छन् । कहिले ज्वरो, कहिले पखाला, कहिले रुघाले एउटा न एउटा बच्चा बिरामी भइरहने । बच्चा लिएर हप्तैपिच्छे स्वास्थ्य चौकी जाँदा उनी हैरान थिइन् ।

अहिले ६ महिना जति भो । मैनाले एक पटक पनि बच्चाहरूलाई स्वास्थ्य चौकी लगेकी छैनन् । बच्चाहरू बिरामी नहुनुको एउटै कारण हो – सरसफाइ अभियान । पहिला गाउँ फोहोर हुन्थ्यो, अहिले धेरै सफा भएको मैनाले बताइन् । भनिन् ‘सफा भएपछि त बच्चा पनि बिरामी नपर्दा रहेछन् ।’ घर र गाउँ सफा हुँदा आफैलाई फाइदा पुग्ने कुरा उनले बल्ल थाहा पाएकी छिन् । त्यसैले उनले आजभोलि सरसफाइमा बढि नै ध्यान दिन्छिन् ।

मैनालाई मात्र हैन, गाउँका धेरैलाई अहिले सरसफाइको महत्व थाहा भएको छ । ती मध्ये एक हुन्, बुढिगंगा नगरपालिका १० की जौला सेराला । उनका बच्चा पनि पहिला बिरामी परिरहन्थे । एक वर्ष यता भने उनी बच्चा बोकेर उपचारका लागि कतै गएकी छैनन् ।

पहिला गाउँ पुरै दुर्गन्धित थियो । पछि महिलाहरू सबै लागेर गाउँ सरसफाइ अभियान सञ्चालन गरेपछि बिरामीको संख्यामा निकै कमी आएको उनले बताइन् । भनिन् ‘मिलेर गरे जे नि हुने रहेछ ।’ महिलाहरूले गाउँमा सरसफाइ अभियान चलाएपछि यस्तो परिवर्तन आएको हो । यस अभियानमा शौचालय निर्माण समेत छ । यसै कारण आउँमासी, रुखाखोकीका बिरामी गत वर्षभन्दा यो वर्ष ४० प्रतिशतले कम भएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय बाजुराले जनाएको छ ।

आर्थिक वर्ष ०७३।०७४ मा जिल्लामा १३ हजार २ सय ६३ बिरामी भएका थिए । त्यसयता बिरामी घट्दै गएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय बाजुराका अधिकृत रुगम थापाले बताए । ०७४।०७५ मा १० हजार ७ सय ६४ र ०७५।०७६ को वैशाखसम्म ७ हजार ७ सय ९७ बिरामी भएका छन् ।

नेपालका लागि झाडापखाला चुनौतीको रुपमा रहेको सरुवा रोग विशेषज्ञ डा. शेरबहादुर पुनले बताए । भने ‘गर्मी मौसमको सुरुवातसँगै वर्षातको समयमा झिंगाहरू धेरै हुने हुँदा झाडापखालाको सम्भावना बढी हुन्छ । गर्मीमा फोहोरको कारण सरुवा रोग धेरै फैलन्छ ।’ डाक्टर पुनका अनुसार आफ्नो शरीर र वातावरणीय सरसफाइमा पर्याप्त ध्यान नपुग्दा धेरै रोग लाग्ने र वर्षायाममा बाढीले जीवजन्तुहरू मर्ने र पानी प्रदूषित भइ वातावरणसमेत फोहोर हुन्छ । त्यसले झाडापखालाको महामारी समेत फैलिन्छ ।

यसरी महामारी नफैलियोस् भनेर जिल्लाका धेरै महिलाहरू मिलेर नमुना गाउँ बनाउन लागेका छन् । यो अभियान बुढिगंगा नगरपालिका ५ नवाँघरमा निकै प्रभावकारी बनेको छ । घर, भान्सा र शौचालय सधै सफा राख्ने काममा उनीहरू लागेका छन् ।

आफ्नो दैनिक कामबाट थोरै समय निकालेर महिलाहरूले चलाएको अभियान प्रभावकारी भएको बुढिगंगा नगरपालिकाका प्रमुख दिपक बिक्रम शाहले बताए । भने ‘महिलाहरूले गर्ने काम परिपक्व र परिवर्तनकारी हुन्छ ।’ घर मात्र हैन उनीहरू अहिले खुल्ला दिसामुक्त बनाउने अभियानमा छन् । नवाँघर गाउँलाई जिल्लाकै नमुना गाउँ बनाउन लागेको स्वयंसेविका लोक्सरी थापाले बताइन् । गाउँ पुरै सफा भए सुन्दर मात्र देखिदैन, कुनै महामारी रोग समेत नफैलिनेमा ढुक्क छिन् थापा । गाउँमा ७१ परिवार छन् । ती सबै घरका महिलाहरू दैनिक रुपमा घर आँगन सफा गर्छन् र साप्ताहिक रुपमा चौतारा, धारा, बाटो सरसफाइ गर्छन् ।

उनीहरू आफू मात्र सरसफाई गर्दैनन्, फुर्सद निकालेर गाउँ सफा भए नभएको हेर्न समेत जान्छन् । बिहान खेतबारीको काम सकेर दिउसो अनुगमनमा समेत हिँड्ने गरेको महिला समूहकी सचिव सरिता थापाले बताइन् । भनिन् ‘हामीले टोल/टोलमा गएर सरसफाइ गर्ने तरिका र यसको फाइदा पनि भन्छौं ।’ उनीहरूले सामुदायिक संस्था मार्फत सरसफाई कोषसमेत स्थापना गरेका छन् । यसको उद्देश्य आपत् विपत् र सरसफाइमा सहयोग पुगोस् भन्ने हो ।

गाउँमा सरसफाइ अभियान विगतमा नभएको भने होइन । पहिला यो अभियान पुरुषको जिम्मामा थियो । तर उनीहरूले राम्रो काम गर्न नसकेपछि यो जिम्मा महिलाले लिएका हुन् । महिलाको जिम्मामा यो अभियान आएपछि सफल भएको हो ।

गाउँको विकासमा महिलाको मुख्य भूमिका रहने पूर्ण सरसफाइ अभियानलाई अगाडि बढाइरहेको जिल्ला समन्वय समितिकी उपप्रमुख सुनिता मिजारले बताइन् । यस अभियानपछि बाटोमा दिसा नहुने, घरको भाँडा माझ्ने ठाउँ सफा हुने र माझेको भाँडा सुकाउने ठाउँ बनेका छन् । अभियानले गाउँ सफा त भएकै छ, महिलामा नेतृत्व क्षमता समेत बढेको छ । बुढिगंगा –३ ताप्राकी रिठु सार्की यसको उदाहरण हुन् ।

रिठुका श्रीमान नौले सार्कीको ८ वर्ष पहिले भारतको दिल्लीमा नोकरी गर्न गएको समयमा मृत्यु भयो । उनको आर्थिक अवस्था निकै कमजोर छ । कृषिबाट उनलाई तीन महिना पनि खान पुग्दैन । बाँकी ९ महिनाको लागि मजदुरी गर्नु पर्ने बाध्यता छ । उनको बाध्यता एकातिर छ अर्कोतिर उनी समाधान निकाल्दै अभियानमा हिँड्छिन् । भनिन् ‘खान त कसलाई पुग्छ र ? तर सबैको भलो हुन्छ भने थोरै सुतेर पनि काम गर्नुप¥यो ।’ पहिला उनी जानेको कुरा बोल्न समेत डराउँथिन् । आजभोलि अरुलाई समेत सिकाउने भइसकिन् । गाउँमा जथाभावी दिसापिसाब गरेर गाउँ नै दुर्गन्धित बन्नुका साथै विभिन्न रोगको शिकार बन्न पुगेपछि महिलाहरू गाउँमा शौचालय निर्माण अभियानमा लागेको महिला अधिकार मञ्च बाजुराकी अध्यक्ष रुखमणी शाहले बताइन् । उनले भनिन् ‘पहिला महिनामा दश बाह्र जना बिरामी पर्थे, अहिले भने महिनामा एक/दुई जनाभन्दा बढी हुदैनन् ।’

महिलाले एकातिर सरसफाइ अभियान चलाएका छन् भने अर्कोतिर परम्परा पनि जोगाएका छन् । सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लामा महिलाहरूले खेल्दै आएको देउडा गीत गाउने चलन कम हुँदै गएको छ । यसैलाई ध्यानमा राखि महिलाहरूले यसको जगेर्नामा पनि ध्यान दिन थालेका छन् ।

मेला र चाडपर्वमा महिलाहरूले खेल्ने गरेको देउडा लोप नहोस् भनेर उनीहरूले सरसफाइसँग जोडेर गाउन थालेका छन् । शौचालय निर्माण र गाउँ टोल सरसफाइ गर्नमा लोक देउडा गीतमार्फत महिलाहरूले सन्देश दिँदै आएपछि देउडा गीतसँगै सरसफाइ अभियान सञ्चालन भएको छ । ‘घर÷घरमा बनाऔं चर्पी, सफा राखौं धर्ती’ भन्ने नाराका साथ महिलाहरू देउडा गीत मार्फत विभिन्न कार्यक्रममा चेतना दिँदै आएका छन् ।

महिलाहरू बेला÷बेला गाउँमा देउडा गीतको कार्यक्रम राख्छन् । यस्ता कार्यक्रमले सरसफाइको काम प्रभावकारी हुने गरेको छ । बुढाबुढीले समेत गीतमार्फत भन्दा बुझ्ने गरेका छन् । अहिले सरसफाइ अभियान सञ्चालन पछि पुरानो देउडा गीतको झल्को आएको उमेरले ६० नाघेकी मनाकोटीकी लक्ष्मी रोकायाले बताइन् । भनिन् ‘केही वर्ष यता देउडा गीत गाउँमा सुन्न समेत छाडिएको थियो ।’ सरसफाइ अभियानले देउडा समेत जोगाएकोमा पुराना पुस्ता मख्ख छन् ।

(पत्रकार सिंह बाजुराका क्रियाशील पत्रकार हुनुहुन्छ ।)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

बलात्कार कसुरमा १४ वर्ष कैद फैसला

-महिला खबर- पाँचथर । १३ वर्षीया बालिका बलात्कार गरेको कसुरमा २१ वर्षीय मणिविक्रम गुरुङलाई जिल्ला अदालत

महिला स्वास्थ्य स्वंयसेविकालाई मासिक २ हजार भत्ता

चितवन । इच्छाकामना गाउँपालिकाले महिला स्वास्थ्य स्वंयसेविकालाई मासिक रु दुई हजार उपलब्ध गराउने भएको छ

महिला सांसद्लक्षित ट्रम्पको ‘रङ्गभेदी’ भनाइको अमेरिकी संसदद्वारा निन्दा

बीबीसी। अमेरिकाको तल्लो सदन हाउस अफ रिप्रिजेन्टेटिभ्सका सदस्यहरूले राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले चार जना महिला सांसद्प्रति

विवाह गर्छु भन्दै बालिका बलात्कार गर्ने पक्राउ

–महिला खबर– कैलाली । विवाहको आश्वासन दिएर बालिका बलात्कार गर्ने युवकलाई कैलाली प्रहरीले पक्राउ गरेको छ

कमैया मुक्तिका १९ वर्ष

–महिला खबर– ललितपुर । सरकारले कमैयालाई दास प्रथाबाट मुक्त गरेको आज ठिक १९ वर्ष पुरा भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: