राज्यले नदेखेको मनोरञ्जन क्षेत्र


प्रकाशित मिति :2019-04-24 11:27:37

–रसना ढकाल–

सामान्यतया कार्यलयमा काम गर्नेहरु साँझको ५ बज्न लागेपछि घर हिँड्न हतारो गर्छन् । तर, उनलाई भने त्यो समयमा काममा जान हतारो हुन्छ ।

काममा जाने नै भएपनि उनी एक्लै भने हुन्नन् । साथमा सानो भाइ पनि हुन्छ । काम गर्ने ठाउँ पुगेपछि उनलाई स्टेजको सफाइ, माइक चेक र तयारी अवस्थामा राख्न हतारो हुन्छ ।

उनीसँगै काम गर्ने अरु साथीहरु पनि हुन्छन् । पाँच बज्दा नबज्दैदेखि काममा लागेकी उनले माइक तयार, स्टेजको सफाइ र डेकोरेशन सक्दा बेलुकाको ७ बजिसकेको हुन्छ ।

त्यसपछि उनको काम गर्ने भूमिका फेरिन्छ । अरु साथीसँगै स्टेज चढ्छिन् । राष्ट्रिय गान गाउँछन् ।

त्यसपछि विस्तारै ग्राहक आउन सुरु गर्छन् । गीतासहित उनका साथीहरु गीत गाउन थाल्छन् । उनी अर्थात् गीता घतान्ङ्ग ९ वर्षदेखि काठमाडौं स्थित एक दोहरी साँझमा गीत गाउँछिन् ।

लमजुङ घर भएकी २८ वर्षीया गीताको सानैदेखि गायनमा रुची थियो । गाउँघरमा चाडपर्वको बेला एक अर्काको घरमा गएर गाउन अथवा दोहरी खेल्न उनी समूह बनाएर जाने गर्थिन् ।

तिनै समयमा आफ्नै मामाले काठमाडौंमा दोहरी साँझ खोल्ने र त्यसमा आफुलाई गायिकाको रुपमा राख्ने भनेपछि उनी २०६६ सालमा काठमाडौं आइन् ।

मामाको दोहरी साँझमा गायिकाको काम गर्न थालिन । अहिले उनी रातमा दोहरी गाउने काम गर्छिन् । बिहान कलेज पढ्छिन् । उनका अनुसार उनले राती गरेको कामले आमाबुबा र भाइको खर्च टर्दै आएको छ ।

तनहुँ घर भएकी संगीता (३२) पनि ठमेल स्थित एक डान्सबारमा काम गर्छिन् । उनले ४ वर्षयता डान्सरको काम गर्दै आएकी छिन् ।

उनले डान्सबाट आएको टिप्सको पैसाले परिवार धान्दै आएको बताइन् । संगीता पनि विद्यार्थी हुन् । बिहान कलेज पढ्दै गरेको उनले आफ्नो पढ्ने खर्च पनि बेलुका नाचेर आएको कमाइबाट पुर्याएकी छिन् ।

माथिका दुई जना मनोरञ्जन क्षेत्रका श्रमिक महिला हुन् । जो आफनो स्वतन्त्रपूर्वक काम गरेर खाने अधिकारको उपभोग गर्दै आइरहेका छन् ।

कर्मथलो मनोरञ्जन क्षेत्र भएपनि उनीहरु ससम्मान काम गर्दै आएका छन् । संगीता र गीता जस्तै मनोरञ्जन क्षेत्रलाई कर्मथलो बनाएर जीवनयापन गर्ने युवाको संख्या हजारौं छ ।

दोहरी साँझ या डान्सबारमा युवाहरुले आफनो गला र कलाको प्रष्फुटन गरेर आन्तरिक पर्यटन पनि बढाएका छन् । तर, राज्यले अहिलेसम्म मनोरञ्जन क्षेत्रलाई रोजगारीको थलो र त्यहाँका कामदारालाई श्रमिक नै मानेको छैन ।

मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्नेहरुको अधिकारमा काम गरिरहेकी विश्वास नेपालकी अध्यक्ष तारा भण्डारी सरकारले मनोरञ्जन क्षेत्रका श्रमिकलाई श्रमिक नै नगनेको बताउँछिन् ।

उनले थपिन्, ‘सरकारले मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकहरुलाई प्राथमिकतामा राखेको छैन । बेलाबेलामा हुने घटना क्रमले पनि यसलाई पुष्टि गर्छ ।’

१३ वर्षदेखि मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्दै आएकी भण्डारी मनोरञ्जन क्षेत्रका महिला श्रमिकको सवाललाई स्थानीय तहमार्फत सम्बोधन गर्नुपर्ने तर्क राख्छिन् ।

हुन पनि अनौपचारिक तथा मनोरञ्जन क्षेत्र राज्यबाट उपेक्षित रोजगारीको थलो हो । पितृसत्तात्मक समाजका मूल्यमान्यता तथा स्थापित संरचनाका कारण यस क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिक महिलालाई तुच्छ तथा तल्लो दर्जाको रुपमा व्यवहार गरिन्छ ।

पछिल्लो समय मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्न आउनेहरुको संख्या बढदो क्रममा रहेको देखिन्छ । व्यवहारिक रुपमा हेर्दा मनोरञ्जन क्षेत्र युवाहरुको रोजगारीको क्षेत्रको रुपमा विकसित हुँदै गएको तथ्य छ ।

युवाहरु स्वेच्छाले यस क्षेत्रमा काम गर्न आकर्षित भइरहेका छन् । कुनै समय बाध्यताले आउने जस्तो अवस्था अहिले क्रमशः घट्दै छ । देशका सक्रिय युवाहरुको एक जमात यस क्षेत्रमा काम गरिरहेका छन् । तर, दुःखको कुरा यो क्षेत्र आजसम्म राज्यको प्राथमिकतामा परेको छैन ।

सरकारले उद्योगलाई साना, मझौला र ठुला उद्योग भनेर विभाजन गरेको छ । तर, मनोरञ्जन क्षेत्रलाइ कुनै उद्योगको रुपमा विभाजन गरेको छैन ।

राज्यको आम्दानी बढाउने यो क्षेत्रमा काम गर्नेलाई हतोत्साहित गरिन्छ । तुच्छ काम ठानेर श्रमिकलाई अपहेलन गरिन्छ । संविधानको मर्म विपरित कामको आधारमा आत्मसम्मानमा ठेस पुर्याइन्छ ।

अहिले स्थानीय क्षेत्रको सवाललाई व्यवस्थि तगर्ने जिम्मेवारी स्थानीय तहलाई गएको छ । आफ्ना स्थानीय सवाल टुङ्ग्याउन स्थानीय तहले कानून समेत बनाउन सक्छ ।

काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रवक्ता इश्वरमान डंगोल अब स्थानीय तहले मनोरञ्जन क्षेत्रलाई कर्मथलो बनाएका हजारौं युवाहरुको भविष्य हेर्नुपर्ने बताउँछन् ।

यद्यपि महानगरलाई आफ्नो क्षेत्रभित्रका मनोरञ्जन क्षेत्र र यसमा काम गर्ने श्रमिकको तथ्याङ्कगत अवस्थाबारे जानकारी छैन । प्रवक्ता डंगोल भन्छन्, ‘मनोरञ्जन क्षेत्र भनेको के हो कसैले बुझेका छैनन । यहाँ काम गर्नेहरुको अवस्था के छ ? उहाँहरु को हो ? कसैलाई सरोकारको विषय छैन । तरपनि हामी श्रमिकहरुको आँकडा संकलनको लागि सरोकारवालाहरुसँग छलफल गरिरहेका छौ ।’

प्रवक्ता डांगोलकै भनाइबाट प्रष्ट हुन्छ सरोकारवाला निकायले यस क्षेत्रलाई कुन प्राथमिकतामा राखेको छ । नेपालले मानवअधिकारको विश्वव्यापी मान्यतालाई आत्मसाथ गरिसकेको छ ।

तर, आफ्नै राज्यभित्र मनोरञ्जन क्षेत्रका श्रमिकले कुन तहको मानवअधिकार उपभोग गर्न पाएका छन् ? कसैको ध्यान पुगेको छैन । आफनो कला देखाउने स्थल नै कहिलले काहि ति श्रमिकहरुको लागि सुरक्षित हुन सकिरहेको छैन । उनीहरुले चर्को सामाजिक अपहेलना सहिरहेका छन् ।

यतिसम्म कि मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्ने भनेपछि महिलाहरुले कोठा भाडामा समेत नपाएको अनुभव साँट्ने गरेका छन् ।

यद्यपि पछिल्ला दिनमा यो क्षेत्रलाई हेर्ने दृष्टिकोण केही बदलिएको छ । नयाँ पुस्ताले मनोरञ्जन क्षेत्रलाई आफ्नो प्रतिभा देखाउने स्थल र रोजगारीको थलोका रुपमा उपयोग गरिरहेका छन् ।

त्यसैले देश बलियो हुन आर्थिक पक्ष मजबुद हुनुपर्छ । मनोरञ्जन क्षेत्र सरकारलाई राजस्व बुझाएर श्रमिकलाई ‘राम्रो’ पारिश्रमिक दिन सक्ने एउटा थलो पनि हो ।

देश समृद्धिमा पुर्याउन यस्ता रोजगारीका थलोको पहिचान र स्पष्ट नीति बनाएर व्यवस्थापन गर्न जरुरी छ । तबमात्र समृद्धिको नारा सार्थक हुन्छ ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

एसिड पीडित मुस्कानले भनिन्,‘अपराधीको उद्देश्य पूरा हुन दिन्न’

पढ्न जाँदा यस्तो हुन्छ कसरी पढ्ने ?, ’उनले प्रश्न गरिन्, ‘दोषीलाई कडा भन्दा कडा सजाय

हटेन कुरीतिः तीन महिनामा पाँचको हत्या

–महिला खबर– यस त्रैमासिकमा छाउगोठ भत्काउने अभियानबाट सुदुर पश्चिम प्रदेशका अधिकांश महिला मानसिक रुपमा प्रभावित भए

महिला मन्त्रीद्वारा भत्काईएका छाउगोठको अनुगमन

-महिला खबर- अछाम । महिला, बालबालिका तथा जेष्ठ नागरिक मन्त्री पार्वत गुरुङले अछाममा भत्काईएका छाउगोठको

अन्तरविद्यालय स्तरीय महिला क्रिकेट प्रतियोगिता हुने

-लोकेश जोशी- धनगढी । धनगढीमा प्रथम अन्तरविद्यालय स्तरीय महिला क्रिकेट प्रतियोगिता हुने भएको छ ।

नेकपाको ११ बुँदे आचारसंहिताः ‘कसैलाई पनि तँ नभन्नु, छुवाछूत र महिलामाथि हुने हिंसा विरुद्ध खडा हुनु’

कुनै पनि पार्टी सदस्यले महिला हिंसा र छुवाछूतपूर्ण व्यवहार गरेको प्रमाणित भए तुरुन्तै पार्टीबाट निष्काशन

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: