मनोरञ्जन क्षेत्रः आन्तरिक बेचबिखनको थलो


प्रकाशित मिति :2018-12-30 15:02:09

केही समय अगाडि युनएनको कार्यक्रममा भाग लिन अमेरीका पुगेकी थिएँ । ३ दिनसम्म चलेको कार्यक्रममा क्यानडाको टोरोन्टोबाट आएकी एक महिला मेरो साथी बन्न पुगिन् । क्यानडामा बेचबिखनको मुद्दामा पीएचडी गरिरहेकी उनी रातीमा स्थानिय एक डान्सबारमा वेटर काम गर्ने रहिछन् ।

गफैगफमा उनले भनिन्, ‘रातभरी काम गर्छु । त्यही कमाईले आफ्नो पढाईको खर्च जुटाउछु ।’ रिसर्चको लागि नेपालभित्रै हुने बेचबिखनका घटनाको विषयमा अनुसन्धान गर्न नेपाल आउन मन लागेकोले रातभर खटिएर काम गरिरहेको उनले बताइन् ।

वेटरको काम गरेर उनले मासिक १५ सय डलर कमाउने रहिछन् । आफ्नो कामप्रति गर्व गर्दै उनले भनिन्, ‘नेपालमा पनि होटल, रेष्टुरेन्टमा किशोरीहरूले काम पाउदैनन् ?’

उनको प्रश्नले मलाई स्तब्ध बनायो । मनोरञ्जनको क्षेत्रमा काम गर्ने हाम्रा दिदीबहिनीहरू कसैले चिन्ला कि जस्तो गरेर मास्क लगाएर काममा जान्छन् । यी लुना चाहिँ बेचबिखनकै मुद्दामा पीएचडी गर्दैछिन् । उनी संयुक्त राष्ट्रसंघको कार्यक्रममा भाग लिन डान्सबारमा काम गरेको पारिश्रमिक जोगाएर अमेरिका आईन् र सबैको सामु भनिन्, ‘मेरो डान्सबारको कमाई अन्य ठाउबाट पाउने तलव भन्दा धेरै र काम पनि सजिलो छ ।’

लुना डान्सबारमा वेटरको काम गरेकोमा गर्व गर्छिन् । तर नेपालमा त्यही डान्सबारमा काम गर्ने महिलाहरूलाई राज्यले सम्मानजनक ढंगबाट श्रमिकको रुपमा मान्यता नदिँदा उनीहरू आफ्नो पेसानै लुकाएर काम गर्न बाध्य छन् ।

नेपालमा रेष्टुरेन्ट, डान्सबार, मसाज पार्लरहरूलाई मनोरञ्जनको क्षेत्र भनेर नामाकरण गरिएको छ । ती क्षेत्रमा काम गर्ने महिलाहरू खुलेर आफ्नो पेसा बताउन चाहन्नन्, किनकी त्यो पेसा मर्यादित र व्यवस्थित छैन । मनोरञ्जनको क्षेत्रमा काम गर्नेलाई न त श्रमिकको रुपमा हेरिन्छ न त उनीहरू यस क्षेत्रमा सुरक्षित नै छन् । न उनीहरू नियुक्ति पत्र पाउछन्, न त काम गरेअनुसारको तलव नै । नेपालमा मनोरञ्जनको क्षेत्र आन्तरिक बेचबिखनको थलाको रुपमा विकास हुँदै गएको छ ।

‘टिप्सको भरमा जीवन धान्न बाध्य यो व्यवसायका महिला तथा किशोरीहरूलाई साहुले ग्राहकसंग बसेर मदिरा पिउन र ग्राहकलाई खुसी पार्नको लागि उनीहरूले जे–जे भन्छन्, मान्नुपर्छ भन्दै बाध्यतामा पार्ने गर्छन्’ डान्सबारमा काम गर्ने एकजना किशोरीले भनिन् ।

उनले दुखेसो गरिन्, ‘गाउँमा बुवाले रक्सी खाएर आमालाई सधै कुटेको देखेपछि घर बस्नै मन नलागेर शहर जान्छु, काम गर्छु र मेरी आमालाई पनि ल्याउछु भन्दै घरबाट निस्केँ । तर अहिले ग्राहकसंग बसेर रक्सी नखाई साहुले तलव नदिने रै’छ ।’ उनले थपिन्, ‘काम नगरौ गाउँ फर्केर आमा कुटेको हेरेर कसरी बाँच्ने ? यही काम गरौ ग्राहकलाई रिझाउन सकेन भने तलव नै नपाईने रै’छ । केही दिन अघि ग्राहकको जबरजस्तीमा रक्सी पिउदा आफ्नै आङ्मा बान्ता भयो । त्यो गन्ध र मेरो बुवाले खाको रक्सीको गन्ध एउटै त रहेछ ।’

‘रक्सी खाएर आमा पिट्ने बालाई केही गरेर देखाउन आएकी म त बा भन्दा नि बिग्रनु पर्यो’ उनले मनै चसक्क हुनेगरी आफ्नो पीडा पोखिन् ।

उनी एउटा प्रतिनिधि पात्र मात्रै हुन् । मनोरञ्जनको क्षेत्र भनेर चिनिने क्याविन, मसाज, डान्सवारमा काम गर्ने महिला तथा किशोरीहरूको अवस्था लगभग यस्तै हुन्छ ।

नेपालमा सशस्त्र युद्धको समयमा गाउँबाट विस्थापित भएर शहर पसेका किशोरीहरूको राजधानी प्रवेशपछि मनोरञ्जनको व्यवसाय हवात्तै फस्टाउन पुग्यो । तर त्यो संगसंगै महिला तथा किशोरीहरूको श्रमशोषण र उनीहरूमाथिको यौन दुव्र्यवहारका घटनाहरू बढ्न थाले । राजधानीमा हालसम्म सो व्यवसायमा कति महिला कामदार छन् भन्ने कसैसँग पनि यकिन तथ्याङ्क छैन ।

मनोरञ्जनको क्षेत्रलाई मर्यादित तथा व्यवस्थित बनाउनको लागि सर्वोच्च अदालतले २०६५ सालमा निर्देशिका जारी गरी कानून नबन्दासम्म त्यो निर्देशिकालाई कानून सरह लागु गर्नभनी निर्देशन दियो । केही समय त्यो निर्देशिकाले चर्चा पनि पायो ।

मनोरञ्जन क्षेत्रमा हुने व्यवसायीक यौन शोषण विरुद्ध काम गर्ने गैरसरकारी संघ संस्थाले यसको कार्यान्वयनको लागि आवाजहरू उठाए, तर ‘हात्ती आयो हात्ती आयो फुस्सा’ भनेझै यो निर्देशिका अहिले निस्कृय बनेको छ ।

यस क्षेत्रलाई व्यवस्थित बनाउनको लागि तत्कालिन महिला विकास कार्यालय तथा जिल्ला प्रशासन कार्यालय सम्मिलित अनुगमन तथा कारवाही समिति समेत बनेको थियो ।

सो समितिले विभिन्न गैरसरकारी संस्थाहरूसंगको सहकार्यमा कार्यविधि समेत तयार पारेको थियो ।

कार्यविधि अनुसार बिना दर्ता संचालनमा रहेका मनोरञ्जन व्यवसायीलाई अनिवार्य रुपमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा पनि दर्ता हुनुपर्ने यदि प्रक्रियामा आएनन् भने उनीहरूको व्यवसाय बन्द गर्ने भनि सूचना जारी समेत गरियो । केही व्यवसायीहरू दर्ता पनि भए र उनीहरूले कामदारको लागि दिनुपर्ने सेवा सुविधाका सर्तहरू मान्ने बचनवद्धता समेत व्यक्त गरे ।

भन्छिन्, ‘यो पेसा त अर्काको दास बन्ने पेसा पो रहेछ । मलाई यो समाजले हेर्ने नजर के होला ? भोली मलाई कसले विहे गर्ला ? त्यही भएर अनुहार लुकाएर हिँड्छु ।’

केही समय मनोरञ्जन व्यवसायीहरू अब सरकारले मापदण्ड विपरीत संचालनमा रहेका व्यवसायीलाई कारवाही गर्ने भयो भनि कामदारको सेवा सुविधाप्रति सजग पनि भएका थिए । तर मुलुक संघिय संरचनामा गईसकेपछि राज्यको कामको बाँडफाँड हुन पुग्यो, जसले गर्दा अनुगमन गर्ने संयन्त्रनै निष्क्रिय हुन पुगेपछि समस्या कम हुनुभन्दा झन् बढ्दै गएको छ ।

मनोरञ्जन व्यवसायलाई व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाई त्यहाँ कार्यरत श्रमिकको हक अधिकार सुनिश्चित गर्न तयार पारिएको कार्यविधिको कार्यान्वयनमा सक्रिय रुपमा काम गरिरहेको महिला विकास कार्यालय नै खारेज भएपछि मनोरञ्जनको क्षेत्रलाई व्यवस्थित र मर्यादित बनाउने सरकारी प्रयास अलपत्र परेको छ ।

अमेरिकामा भेटिएकी लुना अनि नेपालककी ती डान्सबारमा काम गर्ने किशोरी यी दुवैको काम एउटै हो । तर लुना सम्मानजनक ढंगबाट आफ्नो श्रम बेचिरहेकी छन् भने यी किशोरी जो आफ्नो श्रम बेचेर पनि यौन दासको रुपमा बाँचिरहेकी छन् । उनी काममा जाँदा अनि निस्कदा मास्क अनि कालो चश्मा लगाउछिन् ।

भन्छिन्, ‘यो पेसा त अर्काको दास बन्ने पेसा पो रहेछ । मलाई यो समाजले हेर्ने नजर के होला ? भोली मलाई कसले विहे गर्ला ? त्यही भएर अनुहार लुकाएर हिँड्छु ।’

सरकारले समृद्ध नेपाल र सुखी नेपालीको नारा घन्काएर हिँडिरहदा के कहिले श्रमिकको नाममा आफ्नो अस्तित्व लुटाउन बाध्य यी किशोरीहरूको अधिकारलाई स्थापित गर्न कुनै कदम चाल्यो त ?

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

सञ्चारिका महासचिव तुम्खेवाको हत्केलामा पृथ्वी लिएर उभिएको मान्छे सार्वजनिक

-महिला खबर- ललितपुर । सञ्चारिका समूहकी महासचिव तथा कवि विमला तुम्खेवाको हत्केलामा पृथ्वी लिएर उभिएको मान्छे

वडा अध्यक्षले नै गरे १६ वर्षे बालिकासँग विहे

-महिला खबर- खोटाङको हलेसी तुवाचुङ नगरपालिका वडा नम्बर ६ का वडाध्यक्ष रमेश कुमार राउतले १६ वर्ष

बालिका आश्रममा सौन्दर्यकर्मीको स्थापना दिवस

-महिला खबर- देवघाट । राष्ट्रिय सौन्दर्यकर्मी युनियन नेपाल प्रदेश न,३ ले आफ्नो ११ औं स्थापना दिवस

सबैका लागि समानता (तस्वीरमा)

–महिला खबर– आज विश्व समाज कार्य दिवस । सामाजिक क्षेत्रका व्यक्तिहरुले विभिन्न कार्यक्रम गरि मनाएका छन्

महिला मात्रै पढ्ने क्याम्पसमा पुरुष प्रमुख

–महिला खबर– पद्मकन्या क्याम्पसका प्राध्यापक, विद्यार्थी तथा कर्मचारीले महिला क्याम्पस प्रमुख हुनुपर्ने माग राखि लगातार

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: