सरकारी स्कूल : चर्पी छैन, प्याड फेर्न कहाँ जाने ?


प्रकाशित मिति :2018-12-23 15:55:51

-सरस्वती बानियाँ-

ओखलढुंगा । थलकुमारी राई १४ वर्षकी भइन् । उनी बलखु माध्यामिक विद्यालयको कक्षा ९ कि छात्रा हुन् । गएको मंसिर पहिलो साता दोस्रो घण्टीको कक्षा चलिरहेको थियो । थलकुमारी तेस्रो बेञ्चमा थिइन् । उनलाई कट्टुमा चिसो चिसो महसुस भयो ।

त्यो दिन थललकुमारीलाई बिहानैदेखि हल्का पेट, कम्मर दुखिरहेको थियो । तर, महिनावारी नै हुन्छु भन्ने ख्याल भएन । उनी महिनावारी भइछन् । उनले भनिन्, ‘दोस्रो कक्षा पढाइ भइरहेको थियो । मिन्स भएको थाहा पाएँ । साह्रै डर लाग्यो ।’

बलखु माध्यमिक विद्यालयमा विद्यार्थीको लागि शौचालय छैन । त्यसैले प्याड लगाउन पनि पाइनन् उनले । धन्न ! पहिलोपटकको महिनावारी भएर पनि उनको कट्टुबाहेक फ्रकमै लाग्ने गरी रगत बगेन ।

‘अलि अलि मात्रै ब्लड भएको थियो’ थलकुमारीले भनिन्, ‘ड्रेसमा चाहिँ लागेन ।’ उनले आफू महिनावारी भएको साथीलाई पनि भनिनन् । घण्टी सकिएर शिक्षक बाहिरिनेबित्तिकै नजिकै पसलमा गएर प्याड किनिन् । अनि कक्षामा आएर किताब कापी लिएर घर हिँडिन् ।

थलकुमारीको घरबाट हिँडेर विद्यालय पुग्न डेढ घण्टा लाग्छ । थलकुमारीका अनुसार त्यस दिन विद्यालयमा प्याड लगाउन जाने गोप्य ठाउँ (शौचालय) नभएकोले दुई पिरियड भन्दा अरु पढ्न पाइनन् ।

‘ट्वाइलेट नभएकाले म त्यस दिनको पढाई छोडेर घर गएँ ।’ उनी भन्छिन् ‘अरु बेला दिसा पिसाब गर्न जंगल जानुपर्ने समस्या त छँदै थियो । अझ बढी समस्या हामीलाई महिनावारी हुँदा हुन्छ । खुल्ला ठाउँमा दिसा पिसाब गर्न जानुपर्छ । पानी पनि हुँदैन । प्याड फेर्ने समेत ठाउँ छैन ।’

विद्यालयमा शौचालय नहुँदा विद्यार्थीहरू शौच गर्न नजिकैको जंगलमा जाने गरेका छन् । थलकुमारीसँगै एउटै कक्षामा पढ्ने गीता राई र प्यारीका राई पनि चर्पी नहुँदा समस्यामा छन् ।

महिनावारीको समयमा घरमा लगाएर आएको प्याड बेलुकासम्म फेर्न पाईंदैन । प्यारीका भन्छिन्, ‘बिहान घरमा लागाएको प्याड घर नफर्किउन्जेलसम्म लगाउनु पर्छ । जंगलमा गएर फेरौं भने खुल्ला ठाउँमा अरु धेरै मान्छे हुन्छन्, लाज लाग्छ ।’

सोही विद्यालयको कक्षा १० कि छात्रा पुष्पाकला राई हरेक महिनाको चार दिन विद्यालय जाँदिनन् । उनको पनि महिनावारीको समयमा चार दिन पढाइ छुट्छ ।

‘विद्यालयमा शिक्षकहरूका लागि शौचालय छ, तर हामी विद्यार्थीका लागि छैन’ पुष्पाकला भन्छिन् ‘महिनावारी भएको समयमा विद्यालय जान्न ।’

शौचालय नहुँदा उनीहरूले थप समस्या पनि भोगेका छन् । दिसा पिसाब गर्न जंगल जानुपर्छ ।

कहिलेकाहीँ शौच गरेर फर्किँदा कक्षामा शिक्षक पसिसकेका हुन्छन् । अनि ढिला आएको आरोपमा शिक्षकले भित्र पस्न दिँदैनन् ।

पुष्पाकलाले भनिन्, ‘दिसा पिसाब गरेर फर्किँदा ढिलो भएकै कारण ढोकामा उभिएर धेरै पटक कारबाही भोग्नुपरेको छ । धेरैजसो सरहरूले हाम्रो समस्या नै बुझ्नुहुन्न ।’

अहिले विद्यालयहरूमा किशोरी मैत्री शौचालयका कुरा उठिरहेका छन् । महिनावारी स्वच्छताका सवाल सम्मेलनका विषय भइसके । तर, बलखु माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूलाई प्याड फेर्ने गोप्य ठाउँ (शौचालय) समेत छैन ।

उनले आफ्नो समस्या सुनाइन्, ‘महिनावारी हुँदा हामीलाई समस्या छ । कहिलेकाहिँ स्कुलमै महिनावारी हुन्छ । त्यति बेला कसैले देख्ने हुन् कि भनेर डर लागिराख्छ । बीचमा पढाई छोडेर घर जानु पर्ने बाध्यता छ ।’

बलखु माविका केही विद्यार्थीहरूले कुराकानीका क्रममा भने अनुसार शिक्षकहरूले शौचालय बनाउने कुरा गर्दै आएको वर्षौ बित्यो । तर शौचालय बनेको छैन । उनीहरू भन्छन्, ‘चर्पी भएको भए सँधै स्कुल आउथ्यौंँ, पढाई पनि छुट्ने थिएन ।’

बलखु माध्यामिक विद्यालयका विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष दिपहरी राई भने विद्यालयमा शौचालय भएको दाबी गर्छन् । उनले भने, ‘सामान्य शौचालय छ, तर किशोरीमैत्री छैन ।’

विद्यालयमा महिलामैत्री शौचालय नभएका कारण छात्राहरू महिनावारीको समयमा जंगल गएको हुनसक्ने उनको भनाइ छ । विद्यालयमा पानीको अभाव भने रहेको उनले स्वीकारे ।

दिपहरी राई ओखलढुंगा–सुनकोशी गाउँपालिका–१ को निर्वाचित वडा अध्यक्ष पनि हुन् । उनले महिला खबरसँगको कुराकानीमा डेढ महिनाभित्र सुविधा सम्पन्न किशोरी मैत्री शौचालय बन्ने बताए ।

मानेभन्ज्याङ गाउँपालिका–३ उबुँकी बन्दना राईको पनि समस्या उस्तै छ । उनी राज्यलक्ष्मी माध्यमिक विद्यालय उबुँको कक्षा १० कि विद्यार्थी हुन् । महिनामा चार दिन बन्दनाको विद्यालय छुट्छ ।

बन्दनाको विद्यालय राज्यलक्ष्मी माविमा शौचालय छ । पानीको धारा पनि छ । तर, पानी आउँदैन । विद्यालयमा चार सय भन्दा बढी विद्यार्थी छन् ।

दुईकोठे शौचालय पनि छ । तर, त्यो शौचालयमा विद्यार्थीको भीडले पालो आउनै १५/२० मिनेट लाग्छ । ‘चर्र्पी भए पानी आउँदैन ।’ बन्दना भन्छिन्, ‘भिड हुन्छ, धेरैबेर पालो पर्खिनुपर्छ । चर्पीबाट फर्कनु ढिलो भए शिक्षकले कक्षाबाहिर उभ्याउनुहुन्छ ।’

बन्दनाको महिनावारीको समयमा धेरै रगत बग्छ । २/३ घण्टाको बीचमा प्याड फेर्नुपर्छ । त्यसैले पनि उनलाई महिनावारी हुँदा विद्यालय जानै मन लाग्दैन । उनले थपिन्, ‘धेरै साथीहरू महिनावारीको समयमा विद्यालय आउँदैनन् ।’

एक दिन स्कुल नजाँदा धेरै पाठ छुट्ने उनले बताईन् । ‘महिनावारीको समयमा स्कुल नजाँदा पाठ छुट्छ । पछि सर मिसलाई सोध्यो भने किन नआएको भनि उल्टै गाली गर्नुहुन्छ ।’ उनले भनिन् ‘के भनेर उत्तर दिनु अप्ठ्यारो लाग्छ ।’

माथिका दुई विद्यालय सदरमुकामबाहिर गाउँका हुन् । गाउँका विद्यालयको अवस्था देखेर सदरमुकामका त त्यस्तो नहोला भन्ने अनुमान गरिन्छ । तर, ओखलढुंगा सदरमुकाम नजिकैमा रहेको सिद्धिचरण नगरपालिका–९ कुन्ता मावि ज्यामिरेका छात्राहरूले भोग्दै आएका समस्या पनि माथिका दुई विद्यालयका छात्राहरूको भन्दा फरक छैन ।

यहाँ अध्ययनरत छात्राहरू महिनावारीको समयमा विद्यालय नै जाँदैनन् । कहिलेकाहीँ विद्यालय गए पनि बीचैमा पढाई छोडेर घर जाने गरेका छन् । विद्यालयको कक्षा ९ कि सामना श्रेष्ठका अनुसार महिनावारीको समयमा किशोरीहरूलाई धेरै समस्या छ ।

‘मेरो विद्यालयमा राम्रो शौचालय र पानी छैन । त्यसैले म महिनावारी हुँदा पढ्न जाँदिन ।’ उनी भन्छिन् ‘कहिलेकाहीँ स्कूल गए पनि चाँडै घर फकिन्छु ।’ बीचमै कक्षा छोडेर घर आउँदा उनी ४ दिनपछिको पाठ बुझ्दिनन् । कहिलेकाहीँ २/३ वटा पाठ नै छुट्ने गरेको पनि उनले बताइन् ।

सोही विद्यालयको कक्षा १० कि छात्रा जानुका श्रेष्ठका अनुसार विद्यालयमा विद्यार्थीलाई दिसा पिसाब लाग्दा झाडीमा जानुपर्छ । किशोरीहरूलाई महिनावारीको समयमा त झनै समस्या छ । जानुका भन्छिन् ‘म महिनावारीको बेला विद्यालय कहिल्यै जान्न ।’

सामनाकी आमा सीता श्रेष्ठलाई महिनै पिच्छे चार दिन छोरी विद्यालय नजाँदा चिन्ता लाग्छ । ‘छोरी महिनावारी भएको समयमा विद्यालय जाँदिनन् । विद्यालय जाउ भन्दा प्याड फेर्ने ठाउँ नै छैन भन्छे । हामीले पनि जाउ भनेर गाली गर्न सक्दैनौं ।’ उनले भनिन्, ‘मेरी छोरीको महिनामा ४ दिन पढाइ छुट्छ । त्यसले गर्दा उनको पढाइमा समेत असर परेको छ ।’

सीताले विद्यालयमा विद्यार्थीका लागि शौचालय र पानीको व्यवस्था गरिदिन पनि विद्यालयलाई अनुरोध गरेको बताइन् । सगरमाथा जनता माध्यमिक विद्यालय सदरमुकाममै छ । उक्त विद्यालयको कक्षा १२ मा अध्ययनरत चार जना किशोरीसँग भेट्दा उनीहरूले पनि विद्यालयमा सबैभन्दा बढी समस्या शौचालयको रहेको बताए ।

विद्यालयको कक्षा १२ कि प्रमिला तामाङ, तेनिसा खत्री, माया श्रेष्ठ र सुमिया राईसँग कुरा गर्दा विद्यालयमा शौचालय भए पनि पानी र प्याड फाल्ने डस्ट वीन (भाँडो) नभएको बताए ।

हुन त उनको विद्यालयमा महिला र पुरुषका लागि बेग्लाबेग्लै शौचालय छ । तर, पानी छैन । शौचालय सफा हुँदैन । उनले भनिन्, ‘दिसापिसाब गरेर सफा गर्दैनन् जहिल्यै नाक थुनेर ट्वाइलेट जानुपर्छ ।’

सदरमुकामको विद्यालय भए पनि छात्राहरूको लागि विद्यालयले प्याडको व्यवस्था गरेको छैन । त्यसैले सुमियालाई महिनावारी हुने पालो आउँदा थाहा नपाइ बेञ्चमा रगत लाग्छ कि भन्ने चिन्ता हुन्छ ।

‘मिन्स हुँदा कक्षाकोठामा बस्दा पनि कतै लाग्योकी कसैले देख्यो कि भनेर चिन्ता लाग्छ’ उनी भन्छिन् ‘विद्यालयमा पानी र प्याडको व्यवस्था भईदिएको भए सजिलो हुन्थ्यो ।’

माथिका विद्यालय र विद्यार्थीहरूको अवस्था जिल्लाको प्रतिनिधि उदाहरण हुन् । ओखलढुंगाका सबैजसो विद्यालयका किशोरी छात्राहरू दैनिक यी समस्या भोगिरहेका छन् ।

केही विद्यालयमा शौचालय नै छैन । भएकामा पनि पानी छैन । न त प्याड फाल्ने ठाउँ नै छ । विद्यालयले प्याडको व्यवस्था त कतै पनि गरेको छैन ।

सिद्धिचरण नगरपालिकाकी उपप्रमुख ईच्छाकुमारी गुरुङ भने नगरपालिकाभित्रका विद्यालयहरूमा अनिवार्य किशोरी मैत्री शौचालय निर्माण गर्न सुझाव दिईएको बताउँछिन् ।

नगरपालिका आफैले विद्यालयमा किशोरी मैत्री शौचालय निर्माणका लागि बजेट भने बिनियोजन नगरेको उनले बताइन् । यद्यपि, विद्यालयलाई आफ्नै स्रोतबाट शौचालय बनाउन निर्देशन दिएको उनको भनाइ छ ।

(पत्रकार सरस्वती बानियाँ अाेखलढुंगाबाट पत्रकारिता गर्नुहुन्छ ।)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

‘बैठकमा कुरा सुन्यो, घर गयो’

-कल्पना भट्टराई- नगर र वडाबाट दलित लक्षित योजनाका प्रस्ताव अघि सार्दा ‘जनप्रतिनिधिले दलितको मात्रै काम गरेर

यौन शोषणको भिडियो नै दिएपछि भारतका पूर्व मन्त्री पक्राउ

यसअघि स्वामी चिन्मयानन्ले उनीविरुद्ध षड्यन्त्र भइरहेको बताएका थिए ।

बलात्कार कसुरमा साढे सात वर्ष कैद सजाय

मानसिकरूपमा कमजोर २७ वर्षीया युवतीमाथि बलात्कार गर्ने ७० वर्षीय हङ्कुर योगी भन्ने भक्तबहादुर योगी (जोगी)

हेर्नुस् दुई पुरुषबाट महिलाको यो हालत

–महिला खबर– श्रीमान बिरेन्द्र ऐर र ससुरा हुकुम ऐरले बारीमा लगाएको मकै किन खाएको भन्दै कुटपिट

बलात्कार कसुरमा १० वर्ष जेल

-महिला खबर- स्याङ्जा । १९ वर्षीया किशोरीलाई बलात्कार गरेको कसुरमा जिल्ला अदालत स्याङ्जाले एक जनालाई १०

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: