ती चेली, जसले शोकलाई शक्तिमा बदले


प्रकाशित मिति :2018-12-05 14:46:57

-उन्नती चौधरी-

धनगढी । कञ्चनपुरकी २९ वर्षिया बिनु देउवाको जीवन भोगाईलाई नियाल्दा लाग्छ, उनको जीवन कुनै हिन्दी पारिवारिक सिरियलको कहानी हो । उनैको जीवनलाई आधार बनाएर कैयौँ धारावाहिक बनेका छन् र अझै बन्नेवाला छन् ।

आफ्नै श्रीमान र परिवारबाट पाएको चरम शारीरिक र मानसिक यातना खेप्नु परेपछि बिनुलाई जीवन नर्क झै लाग्थ्यो । बाँच्न मनै लाग्थेन रे । तर आज तिनै बिनु उच्च मनोबलका साथ भन्छिन्, ‘जुनसुकै प्रकारको होस्, हिंसा सहनै हुन्न रहेछ । हिंसा गर्ने भन्दा हिंसा सहने मान्छे दोषी हो ।’ यही सन्देशका साथ उनी लैंगिक हिंसा विरुद्धको अभियानमा सक्रिय हुन चाहन्छिन् । उनलाई गाउँगाउँ र वस्ती वस्ती पुगेर भन्न मन छ, ‘हिंसा सहनुहुन्छ भने तपाईं एक दिन मर्नुहुन्छ । त्यसैले हिंसाको प्रतिकार गर्नुस् र सुन्दर जीवन बाँच्नुस् ।’

२०६८ सालमा उनको विवाह कैलालीको बौनियामा स्थायी घर भई भारतको हैदारावादमा बसोबास गर्ने भगवानसिंह बमसंग भयो । विवाहपछि केहि दिन नेपाल बसाईपछि उनलाई श्रीमानले हैदारावादस्थित आफ्नै घर लगे । सुरुआतका दुई महिना सहज बिते । भगवानसिंह घर आउन, बस्न छोडे । अनि सुरु भए उनको जीवनमा कहालीलाग्दा दिनहरू ।

‘जब उहाँ (श्रीमान) घर आउन छोड्नु भयो । तपाई किन बाहिर बस्नुहुन्छ भनेर सोध्दा मैमाथि आरोप प्रत्यारोप सुरु भयो । घरमा नुन तेल सकिएपछि सासूको गाली र कुटाई सुरु भइहाल्ने । श्रीमानलाई आफ्नो पीडा राख्दा कोठा बन्द गरेर बेल्टले पिट्ने । शरीरभरी निल डाम । पिटाइ सहन नसकेर कतिखेर बेहोस् हुन्थे थाहै हुन्थेन । म निरिह थिएँ । माइतीको कोही थिएन भारतमा । घर बाहिर जान अनुमति थिएन ।’ साढे ३ वर्षसम्म देवरबाहेक परिवारै मिलेर दिएको यातनाको बेली बिस्तार सुनाइन् उनले ।

घरकी उनी बुहारी थिइन् । परिवारबाट जुन व्यवहार खप्नि त्यो मानवी छँदै थिएन् । परिवार धनाड्य थियो । तर उनी वर्षमा गनेरै दुई जोर लुगा पाउँथिन् ।

बिनुमाथि यातनाको स्तर बढ्दै थियो । उनी दुई जिउकी हुँदासमेत कुटाई रोकिएको थिएन । छोरी जन्मिई । तर उनले छोरीलाई दूध चसाउन समेत पाइनन् । तिम्रो दूध खायो भने क्यान्सर हुन्छ भन्दै सासूससुराले छुनै दिएनन् । उनले अहिलेसम्म छोरी देख्न समेत पाएकी छैनन् ।

बिनुले एकचोटी आफ्नो अवस्था बारे नेपालमा बुवालाई फोन गरेर सुनाइन् । उनको अवस्था बुझ्न बुवा हैदारावाद पुगे । छोरीको घर पुगेका बाउलाई हालखबर सोध्नु मानसम्मान गर्नु त परैको कुरा, उल्टै घाँटी समातेर गाली बेइज्जती गर्दै घरबाट निकालेको उनले सुनाइन् ।

अवस्था बुझ्न आएका बुवामाथि समेत त्यस्तो भएपछि बिनुलाई ज्यान कसरी जोगाउने भन्ने चिन्ता भो । उनले घर छोड्ने योजना बनाइन् । घरबाट भागेर उनी एक जना आफन्त पर्ने भाईको सहयोगले हैदारावादबाट सुरतसम्म पुगिन् र नेपाल फर्किन् ।

बिनु ज्यान जोगाएर नेपाल आएपछि केटा र केटी पक्षका मान्छेबिच मिलापत्र गर्न धेरै पटक प्रयासहरू भए । तर सबै प्रयास विफल भएपछि बिनु न्यायका लागि अघि बढिन् । उनले जिल्ला अदालत कैलालीमा अंश दावी सम्बन्धी मुद्दा दायर गरिन् । अदालतले उनको मुद्दाको सुनुवाई गर्दै उनकै पक्षमा २०७४ माघ २ गते फैसला सुनायो ।

तर श्रीमान पक्षले उच्च अदालत दिपायमा मुद्दाको पुनरावेदन गरेका छन् । सुनुवाई भने अझैसम्म भएको छैन । बिनुको मुद्दा हेरिरहेका जिल्ला कानूनी सहायता केन्द्र कैलालीका प्रमुख तथा अधिवक्ता देवीलाल चौधरी बिनुले मुद्दा जित्ने थुप्रै सम्भावना रहेको बताउँछन् ।

बिनुले अहिले जीविकोपार्जनको लागि गुलरियामै बिनु कस्मेटिक एण्ड ब्युटीपार्लर सञ्चालन गरेकी छन् । आफन्तकै सहयोगमा साढे २ लाखको लगानीमा व्यवसाय सञ्चालन गरेकी हुन् । ‘उनी आफ्नो व्यवसायप्रति खुसी छिन् । हातमा पैंसा आउन थालेपछि काम गर्ने जोस बढ्दोरहेछ’ उनले भनिन्, ‘अब यही व्यवसायलाई अघि बढाउँछु र म जस्तै हिंसापीडित महिलाको सहयोगको लागि काम गर्छु ।’

हातमा पैंसा हुँदा कुनै पनि महिला अन्यायमा नपर्ने दावी गर्छिन् उनी । भन्छिन्, ‘म कमाउने भइदिएको भए सायद त्यति विघ्न दुःख झेल्नु पर्थेन कि !’ त्यसैले हिंसा भोगे भन्दैमा सधैंभरी हिंसा सहेर बस्न नहुने रहेछ । उनी थप्छिन्, ‘मैले सुरुमै हिंसाको प्रतिकार गर्न सकेको भए त्यति धेरै पिटाई सहनु पर्थेन र छोरीबाट टाढा बस्नु पर्थेन ।’

पीडा भुलाउने माध्यम अनाथ बालबालिका

बेलौरी नगरपालिका–७ पौलाहा, कञ्चनपुरकी २९ वर्षिया सुनिता चौधरी जीवनका ठूलठूला उतारचढाव स्मरण गर्दा क्षणभरमै भावुक हुन्छिन् ।

पहिलो पतिको मृत्युपछि काँखे छोराको पालनपोषणको पूर्ण जिम्मेवारीसंगै पति वियोगको पीडा र दोस्रो विवाहपछि झेलेको घरेलु हिंसालाई स्मरण गर्दैगर्दा उनका आँखा रसाए । तर जीवन नै संघर्ष हो, भन्ने यथार्थ बुझेकी सुनिताले कुनै पनि चुनौतीसंग हार मानेकी छैनन् । परिवार, समाजको मन जित्दै क्रमिक रुपमा सफलता हासिल गर्दै गएकी छिन् ।

बालबालिकासँग सुनिता चौधरी ।

उनको काँधमा अहिले आफैले जन्माएका दुई सन्तानको जिम्मा मात्रै छैन । अनाथ र सहारावीहिन अन्य ९ बालबालिकाको लालन पालन गर्ने थप जिम्मेवारी पनि छ । यी सबै बालबालिकाकी साझा आमा हुन् उनी ।

‘म चार महिनाकी गर्भवती हुँदा श्रीमानको मृत्यु भयो । जन्म नहुँदै मेरो छोरो टुहुरो भयो । म विधुवा भएँ । म सोच्थे, म हुँदा त मेरो छोरोको यो अवस्था छ । जुन बालबालिकाको त कोही हुन्न, उनीहरूको के हालत हुन्छ ? यही सोचले उनलाई २०७० सालदेखि ‘परिवार बाल गृह’ सञ्चालनसम्मको यात्रामा डोेर्यायो ।

सुनिताको माइती घर राप्ती सुनारी गाउँपालिका–३ बर्दिया हो । उनको पहिलो विवाह मानपुर दाङका कालुराम थारुसंग १३ वर्षकै उमेरमा भयो । तर चार महिनाको छोरा पेटमा हुर्किरहेको बेला उनीको श्रीमानको हृदयघातका कारण मृत्यु भयो ।

भर्खरको जवानीमा पति वियोगको पीडा र डेढ वर्षको छोराको भविष्यको जिम्मेवारी बोक्दै पश्चिम नेपालको थारु समुदायकी चेली घरबार त्यागेर पूर्वी नेपालको काँकरभित्ता पुगिन् । काम गर्न हिँडेकी सुनिता छोरासंगै स्कूल भर्ना भइन् । २ वर्षपछि फर्केर उनले बर्दियाको बाँसगढीमा प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन पनि पूरा गरिन् । पढाईसंगै नेटवर्किङ व्यवसायमा लागिन् । व्यवसायको क्रममा उनी बाँके, बर्दिया, दाङ, कैलाली, कञ्चनपुरसम्म पुगिन् ।

कञ्चनपुर उनको मामा घर पनि हो । व्यवसायकै क्रममा कञ्चनपुरको बेलौरी गाउँपालिका–७ पौलाहाका आफ्नै ठूली आमाको छोरा दिलेन्द्र चौधरीसंग उनको भेट भयो ।

सुनिताको कार्यशैली, कामप्रतिको लगाव देखेर दिलेन्द्र निकै प्रभावित भए । विधुवा महिला, त्यो पनि एक छोराकी आमा सुनितालाई दिलेन्द्रले एकाएक विवाहको प्रस्ताव राखे । सुनितालाई विश्वास लागेन । उनको अवस्था दिलेन्द्रले सहर्ष स्वीकार गर्दै आगामी दिनमा संगै संघर्ष गर्ने बाचापछि सुनिता राजी भइन् । तर दिलेन्द्रका परिवारजनले स्वीकार गरेनन् ।

‘हाम्रो सम्बन्धलाई परिवारले स्वीकार गरेन । उहाँले मलाई घरमा लिएर जाँदा परिवारजनले निकै यातना दिए’, परिवारजनले उखेली दिएको टाउकोका रौं देखाउँदै उनले भनिन्, ‘तर हाम्ले कुनै किसिमको प्रतिक्रिया जनाएनौं ।’

पछि उनको मिजासिलो र सहयोगी बानी व्यवहारले उनको परिवारजनले स्वीकार गरेको उनी सुनाउँछिन् । उनी भन्छिन्, ‘आजभोलि मेरो परिवार म बिना अधुरो हुन्छ । सबैले मलाई माया गर्नुहुन्छ । म पनि उत्तिकै ध्यान दिन्छु ।’ श्रीमानकै सहयोगमा आफूले बाल गृह सञ्चालन गरेको उनले बताइन् ।

बुलेटसंग रमेकी योद्धाको बुटिक सेन्टर

जीवनमा कठोर घरेलु र लैंगिक हिंसालगायत सामाजिक विकृतिको सिकार भएकी चेली हुन् कैलालीको कैलारी गाउँपालिका–८ दुधियाकी सीता चौधरी ।

शरीरभरी गोलीका छर्रा, पति वियोग, परिवार र समाजबाट पाएको तिरस्कार र पार्टीबाट ठगिएकी उनै सीता आज सफल व्यवसायी बन्न उन्मुख छिन् ।

सीता चौधरी

जीवनमा आइपर्ने जतिसुकै कठिन चुनौतीसंग संघर्ष गर्न जानेकी उनले हाल धनगढी उपमहानगरपालिका–७ देवहरियामा सलिम टेलर्ससंगै बुटिक सेन्टर सञ्चालन गरेकी छिन् । जीवनमा पाएका असंख्य घाउ र चोटहरूमा मलहम लगाउने र जीविकोपार्जन गर्ने एक मात्र सहारा बनेको छ उनको बुटिक सेन्टर ।

१० वर्षे सशस्त्र जनयुद्धताका प्लाटुन कमाण्डर बनेकी सीताको पहिलो विवाह कैलारी गाउँपालिका–८ टेढीका बलिराम चौधरी ‘तुफान’ संग भयो । २०५८ सालमा तत्कालीन नेकपा माओवादीले सुरु गरेको जनयुद्धको क्रममा तुफान भूमीगत भए ।

कक्षा ८ मा पढ्दै गर्दा उनी पनि भूमीगत भइन् । देश बनाउने संकल्पका साथ जनयुद्धमा होमिएका उनका सहयोद्धा गोली लागेर गम्भीर घाइते भए ।

जनयुद्धताका २०६० सालमा म्याग्दीको बेनीमा माओवादीले आक्रमण गरेको थियो । सो बेनी घटनामा उनी पनि गोली लागेर घाइते भइन् ।

बेनी घटनालाई स्मरण गर्दै सीताले भनिन्, ‘बम, गोलीको वर्षा हुन थाल्यो । हाम्रो टोली अगाडी बढ्दै थियो । मोर्चाको नेतृत्व मैले नै सम्मालेकी थिएँ । एक्कासी अगाडीबाट गोली आयो, अनि ढलेछु । बेहोस् अवस्थामै साथीहरूले बोकेर लगे । होस खुल्दा टाउको, छातीलगायत शरीरका ४ ठाउँमा गोलीले छेद पारेको पाएँ ।’

श्रीमान श्रीमतीलाई जनयुद्ध नै दशा बन्यो । शान्ति प्रक्रियापछि पनि उनका श्रीमान एकातिर घाइते शरीर लिएर थला परेका हुन्थे । भने उनी अर्कोतिर । उपचारमा कतै पनि प्रभावकारी सहयोग नभएपछि श्रीमानको मृत्य भएको उनले सुनाइन् । उनी विक्षिप्त बनिन् । घर परिवारबाट पाएको अपमान र तिस्कारले उनलाई झनै क्षतविक्षत बनाउँथ्यो ।

श्रीमानको मृत्युपछि परिवार र समाजले अर्कै नजरले हेर्न थाल्यो । ‘यो माओवादीनी देश बनाउन युद्ध लड्न गएकी थिई । बिग्रेर आई । यसलाई त पार्टीले पनि चिन्दैन नि ? केही पनि पाइन । ठिक्क परी भनेर हेलोहोचो गर्थे’ उनले गहभरी आँशु पार्दै भनिन् ।

जनयुद्ध तार्किक निष्कर्षमा पुग्यो । तर जनयुद्धका योद्धा भने परिवार, समाज र आफ्नै पार्टीबाटै उपेक्षित भइन् । उनका सहकर्मी कोही सेना समायोजनमा गए । कोही स्वऐच्छिक बाफत रकम लिएर अवकास लिई घर फर्के । घर जोडे । तर उनी रित्तो हात र शरीर भरी गोलीको छर्रा लिएर जीवनसंग संघर्षरत भइन् ।

श्रीमानसँग आफ्नै पसलमा सीता चौधरी

‘मेरो शरीरमा रहेका गोलीका छर्राले म घाइते हुँ भन्ने पुष्टि गर्छ । मसंग सबै कागजातहरू छन्् । सबै सहकर्मी साथीहरूले राज्यबाट पाउने सुविधा पाए । तर म अझै बञ्चित छु’ उनले भनिन्, यही कुराले मन भतभती पोल्छ ।’

श्रीमानको मृत्युपछि घरपरिवारले वास्ता गर्न छोडेपछि उनी माइती बस्न थालिन् । माइतीले समेत उनलाई बोझका रुपमा लियो । पछि कैलाली गाउँपालिका–८ दुधियाका बिजय चौधरीसँग उनले बिहे गरिन् । बिजयको परिवारले स्वीकर नगरेपछि श्रीमान श्रीमती नै सदरमुकाम धनगढी बस्न थाले ।

हाल श्रीमानकै सहयोगमा उनी तीन वर्षदेखि सिलाई र बुटिक सेन्टर सञ्चालन गर्दै आएकी हुन् । व्यापारमै व्यस्तता बढेपछि उनका श्रीमान बिजय पनि यसै व्यवसायमा क्रियाशील छन् । दुवै खुसी छन्, सुखी छन् । सीता भन्छिन्, ‘शोकलाई शक्तिमा बदल्ने हिम्मत नगरेको भए सायद जीवनभर आँसु पिएर बस्नुपर्दथ्यो ।’

कमलरीहरूको छलाड्डः किबोर्डदेखि गायनसम्म

सुनिता र सीता प्रतिनिधि पात्र मात्रै हुन् । समाजमा अनगिन्ती सुनिता र सीताहरू छन् जसले जीवनमा सोच्दै नसोचेको र देख्दै नदेखेको हिंसा भोगे । त्यही हिंसाबाट मुक्ति खोज्दा आज आफ्नो जीवनलाई त सुखमय बनाए नैं अरुका लागि समेत अनुकरणीय बन्न सफल भएका छन् ।

आधा दशक अगाडिसम्म पश्चिम नेपालमा कमलरी प्रथाले जडा गाडेर बसेको थियो । पढ्ने उमेरका बालिकाहरू अर्काको घरमा दासी भएर बसेका थिए । आज तिनै बालिकाहरू समाजमा रोल मोडल बन्न सफल बनेका छन् ।

रेखा कुमारी चौधरी

ती मध्ये एक हुन्, धनगढी उपमहानगरपालिका–८ धनगढी गाउँकी २५ वर्षिया रेखा कुमारी चौधरी । जो पढ्ने उमेरमा अर्काको घरमा कमलरी बस्न बाध्य भएकी थिइन् । जीवन उपयोगी वाणीहरू सुन्ने समयमा मालिकको कर्कश गाली सुन्नुपर्ने दिनचर्या थिए ।

आज तिनै रेखा कम्प्युटरको किबोर्डसंग खेल्दै अरुहरूलाई ज्ञान बाड्न सफल भएकी छिन् । अर्की पुर्वकमलरी सोमकुमारी चौधरीसंग मिलेर उनी २०७२ देखि धनगढीमै धनटेक कम्प्युटर प्रशिक्षण केन्द्र सञ्चालन गर्दै आएकी छिन् । उनी कम्युटर शिक्षा पढाउँदै छिन् ।

रेखाका बुवा भरथरी डंगौरा थारु र आमा जोखनी देवी थरुनी जमिनदारको घरमा २६ वर्ष कमैया बसे । कमैयाको छोरा कमैया र छोरी कमलरी बस्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनी सुनाउँछिन् ।

‘बुवा आमा कमैया बस्नुभयो । उहाँहरूसंगै म पनि कमलरी बसेको थिएँ’, विगत कोट्याउँदै उनले भनिन्, ‘३ महिना बढी कमलरी बसे । बडो मुस्किलले ताजा खाना खान पाउँथे । घरको सबै कामको जिम्मा मेरै काँधमा थियो ।’

सरकारले २०५७ साल साउन २ गते कमैया मुक्तिको घोषणा ग¥र्यो । २०६५ सालमा कमलरी मुक्तिको घोषणा भयो । कमैया र कमलरी दासताको जञ्जिरबाट मुक्त भए । रेखा आफ्नै घरमा बस्न थालिन् । स्कूल भर्ना भइन् । १ कक्षा, २ कक्षा गर्दै उनले हाल कैलाली बहुमुखी क्याम्पसबाट स्नातक उत्तीर्ण गरिसकिन् ।

उनको सफलताको सीमा छैन । अध्ययनको क्रममै उनी महिला विकास समाज नामक गैरसरकारी संस्थामा जागिरे भइन् । त्यहाँ उनी आफू जस्तै अन्य कमलरी बालिकालाई फ्राई डे क्लासमा जीवन उपयोगी सीप बाड्न थालिन् । पछि उनले त्यसै संस्थामै ५ वर्षसम्म कम्प्युटर शिक्षकको जिम्मेवारी पाइन् ।

समिक्षा चौधरी

आफूले हासिल गरेको सीप र ज्ञानको सदुपयोग गर्दै उनले सहकर्मी सेमकुमारीसंग मिलेर ४ लाखको लागतमा कम्प्युटर परीक्षण केन्द्र सञ्चालन गरेकी हुन् । सो प्रशिक्षण केन्द्रमा दैनिक ५० विद्यार्थी कम्प्युटर शिक्षा लिर्दै आएका छन् । आफ्नै पौरखले स्वरोजगार बनेका उनीहरू थप दुई जनालाई रोजगारी समेत दिन सफल भएको रेखा बताउँछिन् ।

त्यस्तै, आफ्नो पौरखमार्फत विगतको कमलरी जीवनबाट उन्मुक्त भई चर्चाको शिखरमा छिन् समिक्षा चौधरी । कैलालीको घोडाघोडी नगरपालिकाको कौहाँमा जन्मेकी २७ वर्षिया समिक्षा आफ्नो गायनकला मार्फत छोटो समयमा नाम र दाम कमाउन सफल भएकी छिन् ।

बुवा आमा कमैया रहेका समिक्षा घर परिवारको समस्या टार्न आफ्नो दाजुसंगै ८ वर्षको उमेरदेखि नै कमलरी बस्न बाध्य भएकी थिइन् । उनी नेपालगञ्जका साथै भारत उत्तर प्रदेशको एक जमिनदारको घरमा समेत कमलरी बसेकी थिइन् ।

तर हाल समय फेरिएको छ । स्कूल जाने उमेरमा अर्काको घरमा कमलरी जीवन बिताएकी उनै समिक्षाले गायन क्षेत्रमा छलाङ मारेकी छिन् । उनका हरेक गीत बृद्ध, बालबालिका, तन्नेरी सबैका ओेठमा झुन्डिएको पाइन्छ । सुरिलो अनि मिठो स्वरकी धनी समिक्षा सबैको मन, मस्तिष्कमा डेरा जमाउन मात्रै सफल भएकी छैनन्, गायन पेशाबाट पनि राम्रो नाम र दाम कमाउन सकिन्छ भन्ने उदाहरण बन्न सफल भएकी छिन् । फलतः धेरैले उनलाई भारतकी मसहुर गायिका अल्का यागमिकको उपमा दिन समेत पछि पर्दैनन् ।

हालसम्म उनी थारु, नेपाली, भोेजपुरी भाषाको गरी १३ दर्जन बढी एल्बम, चलचित्र, फुटकर, सामूहिक गीत तथा कोरस गरी दुई सय बढी गीतमा स्वर दिई सकेकी छिन् ।

हिंसाको अवस्था ज्युँका त्युँ

कैलालीमा महिलामाथि हुने घरेलु, लैंगिकलगायत सामाजिक हिंसाको अवस्था जस्ताको त्यस्तै छ । जसका कारण महिला तथा बालबालिकाहरू नै बढी पीडित छन् ।

सरकारी होस् या गैरसकारी संस्थाको तथ्यांक अनुसार घरेलु तथा लैंगिक हिंसाको दर खासै घटेको पाइन्न । जिल्ला प्रहरी कार्यालय कैलालीको महिला तथा बालबालिका सेलको त्रिवर्षिय घरेलु र लैगिंक हिंसाको तथ्यांक अनुसार आव २०७२÷२०७३ मा १ सय ८५, २०७३÷२०७४ मा १ सय ९७ र २०७४÷२०७५ मा १ सय ७३ वटा घरेलु हिंसाका उजुरी परे । भने चालु वर्षको कार्तिकसम्ममा २८ उजुरी दर्ता भएको प्रहरीले जनाएको छ ।

आर्थिक वर्ष २०७२/२०७३ मा ७०, २०७३/२०७४ मा ८४ र २०७४/२०७५ मा ६२ वटा लैंगिक हिंसाका उजुरी परेका छन् । भने चालु वर्षको कार्तिकसम्ममा ७ वटा उजुरी दर्ता भएको महिला सेल प्रमुख तथा प्रहरी निरीक्षक भगवती तिमिल्सेनाले बताइन् ।

मुलुकमा नयाँ संरचना आएसंगै स्थानीय तहको न्यायिक समितिमा केही उजुरी पर्नु र साउनदेखि लागु भएको नयाँ मुलुकी संहिताले जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा कम उजुरी परिरहेको प्रहरी निरिक्षक तिमिल्सेनाले जानकारी दिइन् ।

त्यस्तै, अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केन्द (इन्सेक) क्षेत्रीय कार्यालय धनगढीले हालै सार्वजनिक गरेको मानवअधिकारको अवस्था सम्बन्धी तथ्यांकले पनि महिला तथा बालबालिका बढी पीडित भएको पाइएको छ ।

सन २०१७ मा सुदूरपश्चिम प्रदेशमा राज्य पक्षबाट १ जना महिला र २० जना पुरुष, गैरराज्य पक्षबाट ४ सय ४४ जना महिला र ८० जना पुरुष गरी ५ सय २४ जना पीडित भए । भने सन् २०१८ को जनवरीदेखि सेप्टेम्बरसम्ममा राज्य पक्षबाट १ जना महिला, २१ जना पुरुष र गैरराज्य पक्षबाट ३ सय ८० जना महिला र २४ जना पुरुष गरी ४ सय २६ जना पीडित भए ।

चालु वर्षको अवधीमा ३ सय ६१ वटा घटनामा ३ सय ६४ जना महिला पीडित भएको इन्सेकले जनाएको छ । घरेलु हिंसाबाट ३ सय २३, बहुविवाहबाट १०, बलात्कारबाट १६, बलात्कार प्रयासबाट ६, अमानवीय व्यवहारबाट १ जना पीडित भएका हुन् । त्यस्तै, १ महिलाको बलात्कारपछि हत्या, ५ जना महिलाको परिवारबाटै हत्या भएको अभिलेख इन्सेकको छ । भने १ जना महिला र १ जना पुरुषलाई बोक्सी तथा बोक्सा आरोपमा निर्घात कुटपिट गरिएको छ ।

अदालतमा सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा बढी

जिल्ला अदालत कैलालीको तथ्यांक अनुसार आर्थिक वर्ष २०७४/०७५ मा ४ सय ३५ सामाजिक सरोकारका मुद्दा दर्ता भएका थिए । जसमा २ सय ३८ मुद्दाको फैसला भएको छ । जसमध्ये घरेलु हिंसाका ३, बोक्सी आरोपका ४, जबरजस्ती करणीका ४०, जबरजस्ती करणी उद्योगका २०, सम्बन्ध विच्छेदका १ सय ९४, अंशका १ सय ६१, माना चामलका १२ र छुवाछुत सम्बन्धी १ मुद्दा दर्ता भएका हुन् ।

चालु आव २०७५/०७६ को मंसिर १८ गतेसम्म १ सय ४२ मुद्दा परेका छन् भने २२ मुद्दाको फैसला भइसकेको छ । जसमध्ये घरेलु हिंसाका ४, बोक्सी आरोप, माना चामल, छुवाछुत र बालविवाह सम्बन्धी १/१ वटा मुद्दा दर्ता भएका थिए । भने जबरजस्ती करणीका २२, जबरजस्ती करणी उद्योगका १९, सम्बन्ध विच्छेदका २४ र अंश सम्बन्धी ६९ वटा मुद्दा दर्ता भएको छ ।

त्यस्तै २०७४ साउनदेखि २०७५ मंसिर १६ गतेसम्म ३ जना बादी समुदायका महिला न्यायको लागि अदालतसम्म पुगे । १ जना सम्बन्ध विच्छेद, १ जना कुटपिट र १ अंश गरी ३ जना वादी महिलाले मुद्दा दर्ता गराएको जिल्ला अदालत कैलालीले जनाएको छ ।

इन्सेक क्षेत्रीय संयोजक खडकराज जोशीले हिंसा पीडित महिलाहरू अझै पनि खुलेर बाहिर आउन नसकेको बताए । जसका कारण उनीहरू थप पीडा खेप्न बाध्य भएको उनको भनाइ छ । पीडित महिला परिवार, समाजको लागि बाँच्नु भन्दा स्वयम् आफ्नो लागि बाँच्नुपर्छ भन्ने आँट र हिम्मतका साथ बाहिर आउन सके पीडित महिलाहरू हिंसामुक्त जीवन बाँच्दै आफूलाई परिवर्तनका सम्वाहक बनाउन सक्ने संयोजक जोशीको बुझाइ छ ।

‘महिला पनि स्वतन्त्र र पहिचानका साथ बाँच्न चाहान्छ । उत्पीडनमा बाँच्न चाहन्न,’ उनले थपिन, ‘हिंसा नै स्वन्तत्राको बाधक हो । हिंसा मुक्त भएमा मात्रै हरेक क्षेत्रमा उ अगाडि बढ्न सक्छ । हरेक क्षेत्रमा समान सहभागिता जनाउन सक्छ । एउटा महिला सक्षम भएपछि नै परिवार, समाज र देश बन्ने हो नि !’

लामो समयदेखि महिला अधिकारको क्षेत्रमा क्रियाशील अधिकारकर्मी सावित्रा घिमिरे कुनै पनि महिलाले हिंसाबाट मुक्त हुन पाउनु उसको संवैधानिक अधिकार हो भन्छिन् । महिलाको विकास, स्वतन्त्रता र पहिचान तथा सम्मानजनक सहभागिताको लागि उ सर्वप्रथम हिंसा मुक्त हुनुपर्ने उनको धारणा छ ।

‘महिला पनि स्वतन्त्र र पहिचानका साथ बाँच्न चाहान्छ । उत्पीडनमा बाँच्न चाहन्न,’ उनले थपिन, ‘हिंसा नै स्वन्तत्राको बाधक हो । हिंसा मुक्त भएमा मात्रै हरेक क्षेत्रमा उ अगाडि बढ्न सक्छ । हरेक क्षेत्रमा समान सहभागिता जनाउन सक्छ । एउटा महिला सक्षम भएपछि नै परिवार, समाज र देश बन्ने हो नि !’

अधिवक्ता डा. जानकी तुलाधर पीडितहरूलाई कानूनी उपचार, न्यायको अनुभूति हुनु एकदमै जरुरी रहेको बताउँछिन् ।

पीडितलाई कानूनी न्याय मात्रै अर्थपूर्ण न्याय नभएकोले त्योसंगै परिपुरण, पुनस्र्थापना गरिनुपर्ने बताउँदै उनले पीडितलाई परिवार, समाजले हेर्ने दृष्टिकोण राम्रो बनाएमा मात्रै पीडितहरूको हिंसापछिको जीवन सार्थक हुने उनले औल्याइन् ।

समय–समयमा जीवन उपयोगी सीपवारे परामर्श र रोजगारीको अवसरले पनि हिंसापीडितको जीवन सफल हुने भन्दै डा. तुलाधर भन्छिन्, ‘त्यो भन्दा पनि ठूलो कुरा त पीडामा रहेका महिलाहरूले म हिंसा सहन्न भन्ने हिम्मत जुटाउनुपर्छ । उनी बलियो भए कसैको केही लाग्दैन । हिम्मत हुने मान्छे संसारमा कहीँ हार्दैन ।’

(लैंगिक हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियानका अवसरमा संचारिका समूह र ‘सही हो’ अभियानको सहकार्य ।)

 

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

द्वन्द्व प्रभावित महिलाका कानून मन्त्रीलाई प्रश्न– १२ वर्षसम्म नपाएको न्याय कहिले पाउँछौं ?

-महिला खबर- बुधबार काठमाडौंमा भएको एक कार्यक्रममा द्वन्द्व प्रभावित महिलाहरुले कानून न्याय तथा संसदीय मामिला

महिलाहरुको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सम्पन्न

विभिन्न धार्मिक ग्रन्थहरुका सकारात्मक पक्षहरुलाई सबैले मनन गरी आत्मसात् गर्नुपर्नेमा पनि सम्मेलनले जोड दिएको छ

गाउँपालिका अध्यक्षको पहलमा खोरमा थुनिएकी महिलाको उद्धार

खोरमा थुनिएकी महिलाको फोटो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएपछि गाउँपालिकाले उद्धारमा चासो देखाएको हो ।

किशोरी भलिबल प्रतियोगिता हुने

सुरुआती चरणमा भलिवल खेलमा किशोरीको सहभागिता नभए पनि अहिले जिल्लामा भलिवल खेलप्रति किशोरीहरुको चासो बढ्दै

सुस्त मनस्थितिकी युवती बलात्कृत

–महिला खबर– जन्मजात देख्न र सुन्न सक्ने भए पनि ती युवती बोल्न भने सक्दिनन् ।

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: