सत्य युगकी दुर्गा र कलियुगकी नारी


प्रकाशित मिति :2018-10-11 14:55:33

-ज्ञानु अधिकारी-

हामी यतिखेर एक्काइसौँ शताब्दीमा छौँ । आधुनिक भनिएको यो युगका हामी मान्छे कतिपय कुरामा भने परम्परित सोच र धारणालाई नै आत्मसात गरिरहेका छौँ । खासगरी समाजले नारीप्रति बनाएका धारणा र सोचहरू असाध्यै परम्परित र आग्रही छन् । यस्तै सोच र व्यवहारका कारण पुरुषको तुलनामा नारीको जीवन जटिल अनि कष्टकर बनिरहेको छ ।

शैक्षिक योग्यताका प्रमाणपत्र थुपारेर र आधुनिक फेसनमा हिँडेर मात्रै त मान्छे कहाँ सभ्य हुन्छ र ? सभ्य र सुसंस्कृत हुनका लागि हाम्रो आचरण र व्यवहारमा सकारात्मक परिवर्तन हुनै पर्दछ । तर त्यसो हुन सकेको छैन । शिक्षित र सभ्य भनिएका वर्गमा समेत नारीलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा खासै परिवर्तन आएको छैन ।

परम्परित समाजले ‘आइमाई’ शब्दलाई हेयका रूपमा प्रयोग गरेर जुनजुन धारणाको विकास गर्यो, आजको समाज पनि त्यही सोचमा अल्झिएको छ । यसरी विभेदकारी सामाजिक मान्यतालाई आत्मसात गरेर बस्नु भनेको समाज परिवर्तनको गति रोकिनु हो र मानिस यथास्थितिवादी हुनु हो ।

महिलाका हुन नसकेको पर्व

प्रसंग दसैँको हो । हिन्दुहरूको प्रमुख चाड दसैँ शुरु भइसकेको छ । यो चाडको गरिमा र महत्व आफ्नै ठाउँमा छ तर यो चाडसँगै आएको व्यवहारिक चटारोलाई हेर्ने हो भने त्यसको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव नारीलाई पर्दछ ।

बाहिरबाट हेर्दा सामान्य मानिएको र सधैँ बेवास्ता गरिएको यो पक्षले नारी मनोविज्ञानमा के कति असर पार्छ भन्नेबारे अरुले त के स्वयम् नारीले नै सोच्न र विचार गर्नसम्म भ्याएका हुँदैनन् ।

उनीहरू ससाना प्राप्तिमा नै जिन्दगीका ठूलाठूला पीडा र चुनौतीलाई बिर्सिदिन अभ्यस्त भइसकेका छन् । चाडबाड भन्नेबित्तिकै त्यससँग जोडिएर आएका व्यवहारिक झमेला प्रशस्त हुन्छन् ।

पूजाआजा, सरसफाइ, किनमेल, जोरजाम, पाहुनापाछा, खानपिन, व्यवस्थापन आदि औपचारिक र अनौपचारिक धेरै कुरा यससँग गाँसिएर आएको हुन्छ र यसको सबै अभिभारा नारीले नै बोक्नुपर्ने हुन्छ ।

दसैँ छुट्टीको खुसियालीमा साथीभाइको जमघट, घुमघाम आदिमा रमाउने, तासको खालमा सारा दिन बिताइदिने र घरैमा पार्टीको आयोजना गर्ने पुरुषलाई त दसैँ अवश्य नै रमाइलोको माध्यम बन्ला नै । के दिनभर पकाउने, खुवाउने, सरसफाइ गर्ने र अरुलाई नै खुसी बनाउनुपर्ने बाध्यता भएका नारीलाई पनि दसैँ उत्तिकै रमाइलो लाग्ला त ?

सत्य युगमा राक्षसलाई नष्ट गर्ने माता दुर्गाको दसैँको नवरात्रमा पूजा हुन्छ । यो समाजले चाँही देवीको प्रतिक नारीको सम्मान कहिले गर्लान् ?

भान्सामा पसेर बनाउने, खुवाउने काम नारीको मात्र हो ? सबैसँग बसेर हाँस्ने, बोल्ने, रमाउने इच्छा नारीलाई हुँदैन ? श्रीमती आधा रातसम्म घरधन्दा गरिरहँदा हातमा रिमोट समातेर टी.भी हेरिरहने श्रीमान्लाई किन अप्ठेरो नलागेको होला ? दुबैजना सँगै काम गरौँ अनि सँगै बसौँ भन्ने भावना किन नपलाएको होला ? सहभाव र समभाव बिनाको जीवनयात्रामा आत्मीयता कसरी बढ्न सक्छ ?

यस्ता कुरामा पुरुषले विचार गर्नुपर्ने बेला भएको छ । घरेलु कामकाज केवल नारीले मात्र गर्ने हो भन्ने परम्परित मान्यता तोडेर जबसम्म घरेलु कामलाई परिवारका सबै सदस्यको साझा कामका रूपमा लिने गरिन्न, तबसम्म समाजमा परिवर्तन आउन र नारीको जीवन सरल बन्न सक्दैन ।

मालिकपनको भ्रम

पछिल्लो समय केही श्रीमानहरूले आफ्ना श्रीमतीहरूलाई घरायसी काममा सहयोग गर्ने र व्यक्तित्व निर्माणमा साथ दिने गरेको यदाकदा देखिन थाले पनि यस्ता पुरुषहरूको सङ्ख्या अत्यन्तै न्यून छ ।

देखावटी रवाफ र मालिकपनको भ्रम पालेर बसेका पुरुष घरायसी काममा श्रीमतीप्रति यति आश्रित हुन्छन् कि उनीहरूलाई आफूले लाउने कपडा, आफूले खाने खाना र आफ्ना आवश्यकताका सामान कहाँ छन् भन्ने समेत थाहा नै हुँदैन ।

श्रीमान्का हरेक सुखदुःखमा, आवश्यकताहरूमा अनि जटिल परिस्थितिमा साथ दिने श्रीमतीलाई पनि यसरी नै साथ दिनुपर्छ भन्ने चेतना पुरुषमा नआउनु बिडम्बना होइन र ?

 बिहानबेलुकी घर र दिनमा जागिर गर्ने कुन महिलाको रहर नहोला कामको बोझ र जिम्मेवारी बिसाएर केही क्षण हलुको बन्न ।

अफिसबाट थाकेर उही समयमा घर फर्केका श्रीमान्श्रीमतीमध्ये श्रीमान् घरमा आएपछि स्वतन्त्र हुन्छ । श्रीमतीको भने आधा रातसम्मको अर्को ड्युटी सुरु हुन्छ । घरमा पाहुना वा साथीहरू आए भने श्रीमान् आगन्तुकसँग गफ हाँकेर बैठकमा बसिरहेको हुन्छ । श्रीमतीलाई भने भ्याइनभ्याइको चटारो ।

यस्तो अवस्थामा साथ र सहयोगको भावना नपलाउनु र श्रीमतीप्रति सहभाव उत्पन्न नहुनुले पुरुषको कठोर र स्वार्थी प्रवृत्तिलाई उजागर गरिरहेको हुन्छ ।

बिहानबेलुकी घरमा र दिनभरि अफिसमा काम गर्ने कुन महिलालाई इच्छा लाग्दैन होला कामको बोझ र जिम्मेवारी बिसाएर केही क्षण हलुको बन्न ।

घरभित्रको यथार्थ

धेरै नाम र सम्बोधनबाट चिनाइने वा पुकारिने सम्बन्ध नै दाम्पत्य सम्बन्ध हो । श्रीमान् – श्रीमती, लोग्ने–स्वास्नी, पति–पत्नी, जोई–पोइ, बूढा–बूढी, वर–वधू, दुलहा–दुलही, जीवनसाथी, सहयात्री आदि थुप्रै नामले यस सम्बन्धलाई चिनाइन्छ र यही सम्बन्धबाट नै एउटा सुन्दर घरसंसारको निर्माण हुन्छ ।

श्रीमान् श्रीमतीको सहकार्य र समझदारी नै सफल र सुखी दाम्पत्य जीवनको कारक हो । नेपाली समाजको यथार्थ भने पृथक छ । घरबाहिर जतिसुकै समानता र हकहितको कुरा गरे पनि घरभित्रको यथार्थ भने विभेदकारी देखिन्छ ।

केही अपवादलाई छाडेर समग्र नेपाली नारीहरूको पीडा र समस्या एकैप्रकारका छन् । म पुरुष हुँ घरभित्रको काम मेरा होइनन् यी त आइमाईले गर्ने काम हो भन्ने अभिमानले नै दाम्पत्य जीवनको सुखशान्तिलाई बिथोल्ने काम गरेको छ ।

घरेलु कामकाजलाई नारीको मात्र काम हो भन्ने सोच्नु आजका सन्दर्भका अव्यावहारिक र सङ्कीर्ण मानसिकता हो ।

नेपालको परिप्रेक्ष्यमा हेर्ने हो भने अधिकांश नारीले जीवनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण र एक मात्र उद्देश्य गृहस्थी सुखलाई बनाएका हुन्छन् ।

उनीहरूको सपना र लक्ष्य गृहस्थी सुखको गन्तव्यमा गएर टुङ्गिन्छ । गृहस्थी सुख भनेको नै सफल दाम्पत्य जीवन हो र यसैलाई सपना बनाएका भए पनि कतिपय नारीले गृहस्थी सुखको अनुभूति गर्न पाएका हुँदैनन् । यस्तो अनुभूतिबाट वञ्चित हुनुमा अरु कोही नभएर अधिकांशतः श्रीमान् नै बाधक बनेका देखिन्छन् ।

निर्दयी, शङ्कालु, सङ्कीर्ण, अविवेकी र व्यभिचारी लोग्ने तथा कायर, स्वार्थी, सामन्ती र धोकेवाज प्रेमीका कारणले जीवन बरबाद भएका नारीहरूको सङ्ख्या समाजमा अधिक देखिन्छ ।

दाम्पत्य जीवनका दुर्घटनाहरूलाई हेर्दा नेपाली समाजका अधिकांश दुर्घटनाहरू पुरुषको असहयोग र असमझदारीबाट भएको देखिन्छ ।

दाम्पत्य जीवन सफल हुने र सुखमय बन्ने भनेको नै श्रीमान् श्रीमतीका बीचको समझदारी, साथ र सहयोगले हो । परम्परित समाजलाई हेर्ने हो भने त्याग, समर्पण र सम्झौता केवल नारीबाट मात्र एकोहोरो रूपमा हुँदै आएको पाइन्छ ।

एकोहोरो सम्झौताका कारण उनीहरूको जीवन निरीह र कष्टकर बन्नपुगेको पनि देखिन्छ । हाम्रो समाजमा कयौँ यस्ता नारी छन् जसले दिल खोलेर हाँस्न समेत पाएनन् अनि प्रफुल्ल बनेर बाँच्न पाएनन् ।

मानव विकासको इतिहासका पाना पल्टाएर हेर्ने हो भने नारीका भागमा दुःखैदुःख र पीडैपीडा परेको छ भने पुरुषका भागमा विजय, प्राप्ति र सफलता मात्र हात परेको छ । यसो हुनाका पछाडिको कारण पुरुषसत्ता र पुरुष वर्चस्व नै हो ।

आजको समाजमा नारीमाथि अझ बढी भूमिका थपिएको छ । उनीहरू घरभित्र र घरबाहिरको दोहोरो भूमिकामा छन् । यस्तो अवस्थामा यदि उनीहरूले श्रीमानबाट साथ र सहयोग नपाउने हो भने उनीहरूको प्रतिभा र क्षमता बिलाएर जान्छ । विभिन्न अवसरहरूको उपयोग गर्नबाट वञ्चित हुन्छन् ।

दाम्पत्य जीवनको साझा उत्तरदायित्व बोकेका दुई पक्षमध्ये एक सधैँ दासीका रूपमा र अर्को सधैँ मालिकका रूपमा देखिने अवस्था हुन्छ । यस्तो हुनु मानव सभ्यताको सबैभन्दा कुरूप पाटो हो ।

हुन त तिमी त मेरी ज्यान हौ, प्राण हौ भन्ने श्रीमान्हरू प्रशस्त पाइन्छन् हाम्रो समाजमा । यसरी मुखले आकाशका तारा झार्ने श्रीमानहरू थाकेर लखतरान भएकी श्रीमतीलाई एक गिलास चिसो पानीसमेत दिन सक्दैनन् । समाज यस्तै विरोधाभासहरूमा चलेको छ ।

देशमा नारीमाथि भएका विभिन्न किसिमका हिंसाजन्य व्यवहार र नारी समस्यालाई हेर्दा बारम्बार प्रश्न उठ्ने गर्छ के उनीहरू अपमान, पीडा, दुःख र प्रताडना खप्नका लागि मात्र जन्मिएका हुन् ? उनीहरूका लागि किन आकाश खुला छैन ?

उनीहरूलाई आफ्नो चाहनाअनुरूप बाँच्ने स्वतन्त्रता किन छैन ? उनीहरू किन सुरक्षित महसुुस गर्न सक्दैनन् ? यी सब प्रतिकूलताको कारक को हो ? आजको सभ्य र शिक्षित भनिएको समाजका पुरुषलाई किन यी प्रश्नहरूले छुदैनन् ? के पुरुष साच्ची नै निर्दयी र कठोर बन्दै गएको हो ?

हामी राज्यले दिने अधिकारका कुरा गर्छौ, राज्यले लागू गर्ने कानुनका बारेमा बहस गर्छौँ । घरभित्र भइरहेको शोषण र ज्यादतिका बारेमा भने बोल्न सक्दैनौँ । घरेलु कामदारका रूपमा सीमित भएर काम गर्नुपर्ने बाध्यता भएका नारीहरूका लागि घर वास्तवमा पिँजडा नै हो । सुनको भए पनि वा फलामको भए पनि पिँजडा आखिर पिँजडा नै हुन्छ ।

आ–आफ्नो ठाउँमा नारी र पुरुषको उत्तिकै महत्व र भूमिका हुन्छ । यस्तोमा पाइलापाइलामा पुरुषको दासताको तितो अनुभूति गर्नुप¥यो भने यो कुरा एउटी स्वाभिमानी नारीलाई कसरी सह्य हुन सक्छ ? कतै नारीको नारीत्व अभिशाप बन्नु पहिले नै, नारीहरूमा विद्रोहको आगो बल्नु अघि नै यस्ता झिनामसिना सम्झिएका र परम्परागत रूपमा चल्दै आएका नारीद्वेशी व्यवहारहरूको अन्त्य हुनु जरुरी छ ।

दसैं र नारी

मिथकलाई आधार मान्ने हो भने महिषासुर जस्तो राक्षसको अहंकार र दम्भलाई नास गर्न देवी अर्थात नारीको उत्पति भयो । देवी र महिषासुरबीच ९ दिनसम्म चलेको युद्धमा देवीद्वारा महिषासुरको वध भयो । देवीको जित भयो, राक्षसको हार । दशौं दिनमा विजयोत्सव मनाइयो ।

त्यसैले जगतको संरक्षकको रुपमा नारीलाई शक्ति प्रतिक मानेर दसैँमा नवदुर्गाको आरधना गरिन्छ । हिन्दु मान्यतामा शक्तिकी देवी मानिने दुर्गाको पूजाआराधना गरेर मनाइने धर्तीको दसैंमा साक्षात ‘देवी’ अर्थात नारीलाई भने भ्याइनभ्याइ हुने कामको चटारोले दसैँ ‘बोझ’ भएर आइदिन्छ ।

सत्य युगमा राक्षसलाई नष्ट गर्नका लागि माता दुर्गाले जन्म लिनुपर्यो । दसैँको नवरात्रमा उनै दुर्गा माताको पूजा हुन्छ । यसबेला दुर्गामाताको पूजा गर्दा शक्ति प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ । तर देवीको प्रतिक नारीको पूजा अर्थात् सम्मान चाहिँ कहिले त ?

जे होस्, हिन्दूहरूको महान् चाड दसैँ घरआँगनमा आइसकेको छ । आफन्तहरूसँगको भेटघाट, पारिवारिक मिलन, बालबालिकाको खुसी र हाम्रो सांस्कृतिक आस्था बोकेर आएको यो पर्व सबैका लागि प्रिय बनोस्, सबैका लागि खुसी बनोस् र आत्मीयताको माध्यम बनोस् । सबैलाई हार्दिक शुभकामना !

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

‘बैठकमा कुरा सुन्यो, घर गयो’

-कल्पना भट्टराई- नगर र वडाबाट दलित लक्षित योजनाका प्रस्ताव अघि सार्दा ‘जनप्रतिनिधिले दलितको मात्रै काम गरेर

यौन शोषणको भिडियो नै दिएपछि भारतका पूर्व मन्त्री पक्राउ

यसअघि स्वामी चिन्मयानन्ले उनीविरुद्ध षड्यन्त्र भइरहेको बताएका थिए ।

बलात्कार कसुरमा साढे सात वर्ष कैद सजाय

मानसिकरूपमा कमजोर २७ वर्षीया युवतीमाथि बलात्कार गर्ने ७० वर्षीय हङ्कुर योगी भन्ने भक्तबहादुर योगी (जोगी)

हेर्नुस् दुई पुरुषबाट महिलाको यो हालत

–महिला खबर– श्रीमान बिरेन्द्र ऐर र ससुरा हुकुम ऐरले बारीमा लगाएको मकै किन खाएको भन्दै कुटपिट

बलात्कार कसुरमा १० वर्ष जेल

-महिला खबर- स्याङ्जा । १९ वर्षीया किशोरीलाई बलात्कार गरेको कसुरमा जिल्ला अदालत स्याङ्जाले एक जनालाई १०

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: