महिनावारीलाई सरकारको नीतिमा समावेश गर्नुपर्छ


प्रकाशित मिति :2018-05-28 17:16:02

–महिला खबर संवाद–

यस वर्ष सरकारी स्तरबाटै महिनावारी स्वच्छता दिवस मनाइदै छ ? यो दिवस मनाउन किन आवश्यक देख्नुभयो ?

महिनावारी एउटा सामान्य प्राकृतिक प्रक्रिया हो । एउटा स्वस्थ किशोरीको निश्चित उमेर, अवस्था पुगेपछि यो प्रारम्भ हुन्छ । निश्चित अवस्था पुगेपछि स्वतः बन्द हुन्छ । तर महिनावारीका विषयमा संस्कार, परम्परा, धर्म, व्यवहार जोडिएको छ । योसँग सम्बन्धित गलत धारणाहरू, परस्पराहरू, संस्कारहरू विद्यमान छन् ।

सृष्टिको लागि नभई नहुँने प्राकृतिक प्रक्रियामा प्रवेश गर्दा महिलाहरूले उल्टै समस्या भोग्नु परेको अवस्था छ । त्यसलाई तोड्नुपर्ने देखिन्छ ।

समाजमा व्याप्त कुरीति, कुसंस्कारलाई न्यूनिकरण गर्दै महिनावारी एउटा सामान्य, मर्यादित आवश्यक प्रक्रिया हो भन्ने जनचेतना जगाउनु, यसमा संलग्न सबै पक्ष, सरोकार निकाय, संघ संस्थालाई ध्यानकर्षण गर्ने सरकारको उद्देश्य हो । त्यसैले यो दिवस सरकारी स्तरबाटै मनाउन लागिएको हो ।

महिनावारी स्वच्छता भन्नाले के बुझ्ने ?

महिनावारी स्वास्थ्य, सरसफाईसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो । यसलाई उचित व्यवस्थापन गर्दै सामान्य प्रक्रिया हो भनेर समाजमा स्थापित गर्न सक्नु पर्दछ । त्यहि अनुसार कार्यक्रमहरू सञ्चालन, जनचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्दछ ।

महिनावारीसँग जोडिएका हाम्रा केही परम्परागत गलत संस्कारहरू छन् । जस्तै महिनावारी हुँदा छुट्टै बस्नुपर्ने, केही छुन नहुँने, खानेकुरामा पनि बन्देज गर्ने, सामाजिक कार्यहरूमा सामेल हुन नपाईने जस्ता सामाजिक नीति नियम छन् ।

अर्को स्कुलको कुरा गर्दा किशोरी छात्राहरूको लागि छात्रामैत्री शौचालयको अभाव हुने र महिनावारीको कुरा खुलेर व्यक्त गर्न नसक्ने, पढाइ समेत छोड्नुपर्ने अवस्था छ । यी र यस्तै महिनावारीसँग जोडिएका यावत् समस्याहरू छन् । त्यसलाई विस्तारै व्यवस्थित गर्दै लैजाने, हटाउँदै लैजाने उद्देश्यले महिनावारी स्वच्छता दिवस सरकारी स्तरबाटै मनाइएको हो ।

महिनावारी स्वच्छताको बारेमा राजधानी र जिल्ला सदरमुकाममा हुने औपचारिक कार्यक्रमले दुरदराजमा परिवर्तन होला त ?

महिनावारीलाई हेर्ने धारणा हाम्रो देशमा मात्र नभई, अन्य देशहरूमा समेत कुनै न कुनै रुपमा कायमै छ । नेपालमा कुनै धर्म मान्नेमा बढी छ भने कुनैमा कम छ । यस्तै जातजाती अनुसार पनि फरक छ । जाती समुदायमा बढी र कुनैमा कम रहेको पाइन्छ । यसको नकारात्मक असर सबै क्षेत्रमा छ । सरकारले राष्ट्रव्यापी रुपमा सुधारका कार्यक्रमहरू, सचेतनाका कार्यक्रमहरू गर्नुपर्छ र हामीले यस्ता कार्यक्रम गर्छौ पनि ।

एक दिन दिवस मनाएर मात्रै सबै हुने होइन । खाली यो दिवस अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा महिनावारी दिवस मनाउने प्रचलन अनुसार यहि दिनलाई चयन गरेर नेपालमा पनि मनाउन लागिएको हो । कार्यक्रमले सम्वन्धित सरोकारवाला सबैको ध्यानाकर्षण गराउने मुख्य उद्देश्य हो ।

दिवस मनाउँदैमा सबै परिवर्तन भई हाल्ने भन्ने होइन । त्यसैले यसमा नियमित कार्यक्रममा समावेश गर्नुपर्छ । महिनावारीलाई सरकारका नीतिहरूमा समावेश हुनुपर्छ । त्यहि अनुसारका कार्यक्रमहरू तर्जुमा हुनुपर्छ । सोही अनुसारको स्रोत, साधन विनियोजन हुनुपर्छ । यसका धेरै पक्ष छन् । सबैको ध्यानाकर्षण गर्ने मात्रै यस्ता दिवसहरूको उद्देश्य हो ।

ग्रामीण भेगमा अझै पनि महिनावारीका विषयमा थाहा नहुँदा धेरै महिलाहरू समस्यामा छन् । त्यस्तो ठाउँमा प्रचार प्रसार गर्नुभएको छैन ?

नेपालमा पहिलो पटक सरकारी तबरबाट यो दिवस मनाउँदैछौ । नेपालको संविधानले प्रजनन् सम्बन्धी हक, स्वास्थ्य सम्बन्धि हक, स्वच्छ वातावरणमा बाँच्न पाउने हकको प्रत्याभूत गरेको छ ।

स्वच्छ जीवन बाँच्नका लागि चाहिने हकहरू पनि संविधानले प्रत्याभूत गरेको छ । त्यसले स्वच्छ जीवन बाँच्नका लागि चाहिने अधिकारहरूको उपलव्ध गराउँने र पहुँच पु¥याउने राज्यका दायित्व हो ।

संविधानले परिकल्पना गरे अनुसार नेपालले विभिन्न अन्तराष्ट्रिय सन्धिहरू, पक्ष राष्ट्रहरूमा हस्ताक्षर गरेको छ । त्यसको पक्ष राष्ट्र बनेको छ । त्यसमा प्रतिवद्धता गरे अनुसार पनि हासिल गर्न आवश्यक छ । अर्को हामीले ग्रामिण तहमा पनि महिनवारीका विषयमा प्रचारप्रसार गरिराखेका छौं ।

तपाईहरूले महिनावारी सम्बन्धी नीति बनाउनुभएको छ ? त्यसमा कुन कुन विषय समेट्नुभएको छ ?

यो नीति अहिले तर्जुमाको क्रममा छ । त्यो अहिले स्वीकृत भईसकेको छैन् । पहिलो मस्यौदा तयार भएको छ । छलफलको क्रममा छ । चाँडै नै यस नीति पारित गर्नेतर्फ खानेपानी मन्त्रालयले तयारी गरेको छ ।

यस नीतिमा महिनावारी अन्धविश्वास, कुरीति, धर्म, परम्परा, संस्कृतिसँग जोडिएको हुनाले धर्म गुरुहरूलाई समेत यस विरुद्ध परिचालन गर्दै लैजाने, विभिन्न सार्वजनिक संघसंस्था, स्कूलमा महिलामैत्री शौचालय निर्माण गर्दै गर्ने लगायतका विषय समेटिएको छ ।

तपाईहरू काठमाडौंमा बसेर नीति बनाउनुहुन्छ ? तर गाउँगाउँमा त नीतिको बारेमा केही थाहा हुँदैन नि ?

पहिला नीति पारित हुनुप¥यो । त्यसको प्रचारप्रसार, कार्यान्वयन र अवलम्वनको क्रममा केन्द्रदेखि तल्लो तहसम्म अर्थात अहिले संघीय सरकार प्रादेशिक सरकार, स्थानीय सरकारको तीन तहको प्रमुख भूमिका रहन्छ ।

यी तीनै तहमा हामी महिनावारी स्वच्छता सम्बन्धी नीतिलाई प्रचारप्रसार गछौं । अवलम्बनको लागि पठाउँछौ । सबै तह, सरोकारवाला परिचालन नभई यो कार्यान्वय हुन सक्दैन ।

मुलुकी अपराध संहितामा पनि महिलाको रजस्वला वा सुत्केरीको अवस्थामा छाउपडीमा राख्न वा त्यस्तै अन्य कुनै किसिमका भेदभाव, छुवाछुत वा अमानवीय व्यवहार गर्नु वा गराउनु हुँदैन भनेको छ । उक्त कसूर गर्ने व्यतिmलाई तीन महिनासम्म कैद वा तीन हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुनेछ भनिएको छ । छोरी अथवा महिलाहरूले आफन्तकै विरुद्धमा उजुरी दिन सक्लान त ?

हामीले नीति, नियम, ऐन कानूनहरू तर्जुमा गर्दै र कार्यान्वयन गर्दै लैजानुपर्छ । कानूनले मात्र हुने भए त सबै समस्या समाधान हुन्थ्यो । त्यसैले यो जटिल विषय छ । यो धर्म, सँस्कृति, परम्परासँग जोडिएको छ । व्यवहारसँग जोडिएको छ । त्यसैले यो विषयलाई समुदायमा चेतना अभिवृद्धि गर्दै, व्यवहार परिवर्तन गर्नुपर्छ ।

यो कठिन पनि छ तर असम्भव छैन । यो अभियानको रुपमा सरोकारवालाहरू एक जुट भएर अगाडि बढ्यो भने यसलाई परिवर्तन गर्न सकिन्छ । त्यहि रुपमा कार्यक्रम पनि गर्छौं ।

(खनाल  खानेपानी मन्त्रालयका सहसचिव हुन् ।) प्रस्तुती सन्दिप वि.क

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

अब भन्नुस् कसरी काम गर्ने ?

-सुनिता बराल- तर अहिलेको यो परिस्थितिमा पत्रकासँग जो सुकै किन डराईरहेका छन् ?

महिला हिंसा अन्त्य गर्न पुरुषलाई सचेत गरिनेः मन्त्री गुरुङ

बैठकमा बोल्दै नेपाली काँग्रेसका नेता एवम् पूर्वमन्त्री एनपी साउदले गाउँगाउँमा महिला हिंसा हुन नदिन सरकारको

कोभिडमा छायामा पारिएको यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार बारे अनलाइन वेबिनार हुँदै

–महिला खबर– कार्यक्रममा युवा नेता तथा नेपाली कांग्रेसका सांसद गगन थापा, नेकपाका सांसद विद्या भट्टराई, सांसद

सरकार समक्ष ओरेकको नौं बुँदे अपिल

–महिला खबर– ललितपुर । महिला अधिकारको सम्मान, संरक्षण र प्रवद्र्धनका लागि ओरेकले सरकार समक्ष नौं

अर्थमन्त्री ज्यू, माइतीघर मण्डलाको घेरा तोड्नै पर्ने हो र ?

-भुमिका श्रेष्ठ- आखिर यस्तो कि न त ? तपाईंको १४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोडको बजेटमा

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: