‘बलात्कृतलाई न्याय दिलाउन प्रहरीको भूमिका महत्वपूर्ण’


प्रकाशित मिति :2018-02-18 12:56:52

-महिला खबर संवाद-

पछिल्लो समय बलात्कारका घटना बढ्दो छ । नेपाल प्रहरीको तथ्यांकले समेत तीन वर्षयता देशभर तीन हजार सात सय ५० महिला तथा बालिका बलात्कृत भएको देखाउँछ । जसमा २ हजार ३ सय पचास जना बालिका मात्रै छन् ।

महिला तथा बालिकामाथि हुने यौनजन्य घटना सामाजिक इज्जत र प्रतिष्ठासँग जोडिदा परिवार भित्रै लुकाइने गरिन्छ भने कतिपय घटनामा पीडित बोल्न डराउने, पीडकको प्रलोभनमा परि गुपचुप राखिने गरेका छन् । जसले पीडितलाई न्याय दिलाउन कठिन भएको पाइन्छ । कतिपय अवस्थामा भने प्रहरीले नै घटनाको अनुसन्धान फितलो गर्दा समेत मुद्दा कमजोर बन्छ । यसै विषयमा अधिवक्ता पुण्यशिला दवाडी घिमिरेसँग महिला खबर संवाददाता कल्पना भट्टराइले गरेको कुराकानीः

बलात्कारको घटना बढ्नुको कारण के होला ?

पछिल्लो समय पोर्नोग्राफी (यौन सम्बन्धी) पढ्ने, हेर्ने व्यक्तिको संख्या बढेको कारणले पनि बलात्कारका घटना बढेको हो । पोर्नोग्राफी हेर्ने त्यस्ता व्यक्ति छिट्टै यौन उत्तेजनामा आउँछन् । उत्तेजना मेट्ने सहज माध्यम नपाउँदा बलात्कार गर्न अग्रसर हुन्छन् ।

लागूऔषध र मदिरा सेवन पनि बलात्कार बढ्नुको अर्को कारण हो । यौन शिक्षाको पनि कमि छ । यस्ता घटनालाई लुकाउने प्रवृत्तिले पनि बलात्कारीको मनोबल बढ्ने हुँदा बलात्कारका घटना बढ्ने गरेको छ ।

बलात्कार भएको कति समयपछि पीडितले प्रहरीमा जाहेरी दिन सक्छन् ?

घटना घट्ने बित्तिकै पीडितले जाहेरी दिनुपर्छ । १० प्रतिशतले मात्रै घटना भएको दिन प्रहरीमा जाहेरी(निवेदन) दिने गरेका छन् । बाँकी ९० प्रतिशत समाजमा इज्जत जान्छ भन्ने डरले घटना भएको दिन उजुरी दिन जाँदैनन् । ९० प्रतिशत मध्ये पनि २५ प्रतिशतले घटना दर्ता गर्ने की, नगर्ने भनि पारिवारिक छलफलपछि मात्रै जाहेरी दिन्छन् । ६५ प्रतिशत मध्ये १५ प्रतिशले हद म्यादको समय कट्न लागेपछि मात्र जाहेरी दिन आउँछन् । ५० प्रतिशतले जाहेरी नै दिँदैनन् । पीडितले समयमै जाहेरी नदिँदा घटना स्थलमा भएका प्रमाणहरू नष्ट हुने भएकाले घटनालाई प्रमाणित गर्न अफ्ठ्यारो हुन्छ । कानून अनुसार घटना भएको ६ महिना भित्र उजुरी दिन सकिन्छ ।

बलात्कारको घटनालाई प्रहरीले कसरी अनुसन्धान गर्छ ?

बलात्कारको मुद्दा सरकारवादी फौजदारी मुद्दा भएकाले घटना भएपछि जाहेरी प्रहरीमा दिने गरिन्छ । जाहेरीको आधारमा प्रहरीले अभियुक्त पक्राउ गरेको २४ घण्टाभित्र म्याद थपका लागि अदालतमा लैजान्छ । त्यसपछि पीडित, पीडक, घटनाका प्रत्यक्षदर्शी, पीडितका आफन्त लगायतसँग सोधपुछ गरि बयान लिने गर्छ ।

जाहेरी पर्ने बित्तिकै पीडितको शरीरको अवस्था जचाउनका लागि अस्पताल लैजान्छ । अन्य प्रमाण पीडितको कपडा जाँच्नका लागि पठाइन्छ । पीडकको पनि शरीर र भित्री कपडा चेकजाँच गर्न पठाउँछ । ती सबै प्रक्रियाबाट प्रमाण संकलन गरेपछि प्रतिवेदन तयार पार्छ । सो रायसहितको प्रतिवेदन सरकारी वकिललाई बुझाउँछ । सरकारी वकिलले अभियोग पत्र तयार गरि अदालतमा मुद्दा गर्छ ।
यसमा प्रहरीको भूमिका कस्तो हुन्छ ?

घटनाको अनुसन्धान जिम्मा प्रहरीकै हुन्छ । यसले पनि प्रहरीको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ । प्रहरीको अनुसन्धान कमजोर भयो भने मुद्दा पनि कमजोर हुने गर्छ ।

अनुसन्धानमा प्रहरी कसरी चुक्छ ?

पीडितले किटानी जाहेरी नदिएको तर हुलिया मात्र दिएको अवस्थामा अभियुक्त फरार भैसकेको हुन्छ । कतिपय घटनामा प्रहरीले जाहेरी लेख्दा घटनाको विस्तृत विवरण नराख्ने गरेको  पनि एक-दुइ घटनामा भेटिएको छ । घटनाको अनुसन्धानका क्रममा भेटिएका प्रमाणलाई मिसिलका साथ पेश नगर्ने, घटना स्थलमा भेटिएका लुगालाई मेडिकल परीक्षणका लागि नपठाउने र कतिपय घटनामा अभियुक्त चिनेजानेको भएमा प्रहरीले पहिल्यै पक्राउ गर्न आउने सूचना दिएर भगाउने गर्छन् । प्रमाण भेटिएको अवस्थामा अभियुक्तसँग पैसाको बार्गेनिङ गरि मुद्दालाई कमजोर बनाउने गरेका पनि थुप्रै उदाहरण छन् ।

प्रहरीले भेटिएको प्रमाण समेत पेश नगर्ने र पीडितलाई मिलापत्रका लागि दबाब दिने गरेको भेटिएको छ । गएको माघ ११ गते दरवारमार्गको ल्याण्डमार्क होटलमा भएको सामूहिक बलात्कारको घटनामा पनि प्रहरीले मिलापत्र गरेको देखिएको छ । सरकारवादी फौजदारी मुद्दामा मिलापत्र गर्न नपाइने नियम छ । तर प्रहरीले मिलापत्र गरेको छ ।

कतिपय सामाजिक र सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्ति वा आफन्त पीडक भएको अवस्थामा प्रहरीले दबाब र प्रभावमा पारी जाहेरी समेत दर्ता गर्न नमानेको अवस्था छ । जाहेरी दर्ता गरे पनि घटनाको अनुसन्धानमा भेटिएका प्रमाणहरू समेत पेश नगरी मुद्दा कमजोर बनाएको अवस्था छ । मुद्दा कमजोर हुँदा पीडितलाई न्याय दिलाउन गाह्रो पर्छ ।

मुद्दा कमजोर हुने आधारहरू के–के हुन् ?

प्रहरीले घटनाको अनुसन्धान र घटना स्थलको राम्रोसँग अध्ययन नगर्दा मुद्दा कमजोर हुन्छ । भेटिएका प्रमाणलाई नपठाउँदा र घटनाका सम्बन्धित व्यक्तिसँग बयान नलिइ अरुसँग बयान लिएर पनि मुद्दालाई कमजोर बनाइन्छ । जाहेरीमा घटनाको पूरा विवरण नलेख्दा पनि घटना कमजोर हुने गर्छ । १६ वर्ष भन्दा मुनिका बालिका बलात्कारका घटनामा प्रहरी संवेदनशिल बने पनि १६ वर्ष भन्दा माथिका युवती बलात्कृत हुँदा सो घटनालाई प्रहरीले कम प्रथामिकतामा राखेको देखिएको छ । घटना दर्ता गर्न जाँदा सहमतीमा भएको घटनालाई पनि बलात्कार भनि मुद्दा गर्न आउने भनि युवतीलाई मानसिक तनाव पनि दिने गरेका छन् । त्यसै अनुसारको जाहेरी लेखिदा र अनुसन्धान गरिदा मुद्दा कमजोर हुन पुग्छ । बलात्कारको घटनामा पीडितको बयानलाई महत्वपूर्ण मानिए पनि त्यस भनाइलाई पुष्टि गर्ने प्रमाण भेटिनुपर्छ । अन्यथा मुद्दा कमजोर हुन्छ ।

कतिपय सामाजिक र सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्ति वा आफन्त पीडक भएको अवस्थामा प्रहरीले दबाब र प्रभावमा पारी जाहेरी समेत दर्ता गर्न नमानेको अवस्था छ । जाहेरी दर्ता गरे पनि घटनाको अनुसन्धानमा भेटिएका प्रमाणहरू समेत पेश नगरी मुद्दा कमजोर बनाएको अवस्था छ । मुद्दा कमजोर हँुदा पीडितलाई न्याय दिलाउन गाह्रो पर्छ ।

कतिपय अवस्थामा घटना भएको लामो समयपछि मेडिकल चेकजाँच गर्दा रिपोर्टमा नदेखिदा, पीडितको बयान फितलो हुने र प्रतिवादीले स्वीकार नगर्दा मुद्दा कमजोर भइ अदालतबाट सफाइ पाएका धेरै उदाहरण छन् ।

बलात्कार पीडितलाई न्याय दिलाउन किन गाह्रो भएको हो ?

सामाजिक प्रतिष्ठा र मनोवैज्ञानिक त्रासका कारण घटना हुने बित्तिकै ५० प्रतिशत पीडितहरु प्रहरीमा जाहेरी दिँदैनन् । २० प्रतिशतले जाहेरी दिने हद म्याद सकिन लाग्दा मुद्दा दर्ता गर्न आउँछन् । १० प्रतिशतले जाहेरी परेको मुद्दा पनि प्रतिवादीको दबावमा बयान दिन आउँदैनन् वा बीचैमा छाडिदिन्छ । प्रतिवादीको डर धम्की र आर्थिक लेनदेनका कारण २० प्रतिशतले अदालतमा बयान फेर्छन् । जसले गर्दा मुद्दा कमजोर हुन्छ । आर्थिक प्रलोभनका कारण प्रहरीले अभियुक्तको पहिचान खुल्दा समेत पक्राउ गर्दैन । पक्राउ गरे पनि घटनाको अनुसन्धान राम्रोसँग नगर्दा र भेटिएको प्रमाण अदालतमा पेश नगर्दा मुद्दा कमजोर हुन्छ । मुद्दा कमजोर हुँदा पीडितलाई न्याय दिलाउन गाह्रो हुने गर्छ ।

(दवाडी कानूनी सहयोग तथा परामर्श केन्द्र (ल्याक) की परियोजना संयोजक हुन्)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

अब भन्नुस् कसरी काम गर्ने ?

-सुनिता बराल- तर अहिलेको यो परिस्थितिमा पत्रकासँग जो सुकै किन डराईरहेका छन् ?

महिला हिंसा अन्त्य गर्न पुरुषलाई सचेत गरिनेः मन्त्री गुरुङ

बैठकमा बोल्दै नेपाली काँग्रेसका नेता एवम् पूर्वमन्त्री एनपी साउदले गाउँगाउँमा महिला हिंसा हुन नदिन सरकारको

कोभिडमा छायामा पारिएको यौन तथा प्रजनन् स्वास्थ्य अधिकार बारे अनलाइन वेबिनार हुँदै

–महिला खबर– कार्यक्रममा युवा नेता तथा नेपाली कांग्रेसका सांसद गगन थापा, नेकपाका सांसद विद्या भट्टराई, सांसद

सरकार समक्ष ओरेकको नौं बुँदे अपिल

–महिला खबर– ललितपुर । महिला अधिकारको सम्मान, संरक्षण र प्रवद्र्धनका लागि ओरेकले सरकार समक्ष नौं

अर्थमन्त्री ज्यू, माइतीघर मण्डलाको घेरा तोड्नै पर्ने हो र ?

-भुमिका श्रेष्ठ- आखिर यस्तो कि न त ? तपाईंको १४ खर्ब ७४ अर्ब ६४ करोडको बजेटमा

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: