नेपाली महिलामा मनोसामाजिक समस्या बढी: डा.राणा


प्रकाशित मिति :2017-07-21 13:15:36

 

डा.मिता राणा चिकित्सा मनोविद् तथा सहायक प्रध्यापकका रुपमा चिकित्सा शास्त्र अध्ययन संस्थान त्रिभुवन शिक्षण अस्पतालमा १४ वर्षदेखि कार्यरत हुनुहुन्छ । उहाँसँग मनोसामाजिक समस्याको मनोविमर्श तथा उपचार गरेको लामो अनुभव छ । हामीले विशेष गरेर महिलामा हुने मनोसामाजिक समस्याका बारेमा डा. राणासँग कुराकानी गरेका छौं । प्रस्तुत छ महिला खबरका लागि खेमा बस्नेतले गरेको कुराकानी ।

– मनोसामाजिक समस्या भनेको के हो ?

मन र समाज मिलेर मनोसामाजिक बनेको हहुन्छ । मानिसले आफूलाई समाजसँग मिलाउन जब सक्दैन त्यसपछि शारीरिक, मानसिक र सामाजिक समस्याहरु देखापर्दछन् । त्यहि अवस्थालाई मनोसामाजिक समस्या भएको मानिन्छ ।

– मनोसामाजिक समस्याको लक्षण के के हुन् ?

यो अवस्थामा मानिसकोे मन, शरीर र व्यवहारमा नकारात्मक हिसाबले परिर्वतन देखिन थाल्छ । व्यक्तिको दैनिक क्रियाकलापमा परिवर्तन हुनु, आफुलाई समाल्न गाह्रो हुन्छ । उसको सोचविचार पनि नकारात्मक हुन थाल्छ । मानिसको मनमा वा सोचमा नकारात्मक परिवर्तन आयो भन्दैमा मनोसामाजिक समस्या भएको भन्न भने मिल्दैन । तर, मानिसको मन, शरीर र व्यवहारसँगै उसको दैनिक व्यवहारमा परिवर्तन आउन थाल्छ । जस्तोः निन्द्रा लाग्दैन, खाना रुच्दैन, उदास हुन्छ, विना कारण झगडा गर्छ, दुःखी भएर बस्छ । यस्तो परिवर्तन लगातार दुई हप्तासम्म देखियो भने मानसिक समस्याको लक्षण हो भनेर बुझ्नु पर्दछ ।

– यो समस्या कस्ता व्यक्तिलाई हुन्छ ?

यो समस्याको कारण एउटै वा निश्चित हुँदैन । घरपरिवारमै वंशाणुगत छ भने पनि अचानक त्यो समस्या देखिन सक्छ । आमा वा बुबाको वंशमा यस्ता समस्या थियो भने तीन पुस्ता पछिका सन्तानलाई पनि देखिन सक्छ ।

– मनोसामाजिक समस्या कति प्रकारका हुन्छन् ?

दुई प्रकारका हुन्छन् । न्युरोटिक (कम कडा) र साइकोटिक (बढी कडा) भन्ने हुन्छ । कसैलाई म निरास छु, मलाई खान मन लागेको छैन । मलाई जाँगर छैन । मलाई रिस उठिरहेको छ वा मलाई के भएको होला म डिप्रेशनमा परेकी भन्ने चेतना हुन्छ भने त्यो न्युरोटिक भन्ने बुझ्नुपर्दछ । साइकोटिक भन्नाले जसलाई चेतना हुँदैन । उसले के सोच्दै छ, लुगा लगाएको छ वा छैन, कसरी बोलेको छ, कसरी हिँडेको छ, त्यो ज्ञान नै हँुदैन त्यसलाई बुझाउँदछ ।

– नेपालमा यो समस्याबाट महिला र पुरुष को बढी प्रभावित छन् ?

नेपालमा यति नै मानिसमा मनोसामाजिक समस्यामा छ भन्ने यकिन तथ्यांक छैन । तर, भुकम्पपछि केही संस्थाहरुले गरेको अनुसन्धानका आधारमा भन्ने हो भने नेपालको जनसंख्याको २० देखि ३० प्रतिशतमा मनोसामाजिक समस्या छ । यसमा महिला बढी पीडित छन् । किनभने नेपालमा समाजिक, साँस्कृतिक रुपमा महिलाको अवस्था राम्रो छैन ।

– नेपाली महिलाहरु के कारणले मानोसामाजिक समस्यामा परेका होलान् ?

महिलाहरु सँधै घरपरिवार, बालबच्चा जस्ता काममै अडिरहेका हुन्छन् । उनीहरुका चाहाना, रहर, पीडाहरु व्यक्त गर्न सक्दैनन् । वर्षौको त्यो पिडा एकदिन बाहिर आउँछ जसले गर्दा यो समस्या देखापर्ने हुन्छ । कतिपय साँस्कृतिक कारणले पनि महिलाहरुमा यो समस्या देखिन्छ । साँस्कृतिक रुपमा महिला शोषित र तल पारिएको छ । महिलाहरु सानैदेखि नै सहनैपर्ने रहेछ भन्ने सोचमा हुन्छन् । अर्को पुरुष र महिलामा समाजिक, साँस्कृतिक र पारिवारिक भिन्नता छ । यिनै कारण महिलाहरुमा यो समस्या बढी देखिन्छ । कतिले यो चुनौतीलाई सामाना गर्न सक्छन् भने कतिले आफूलाई व्यवस्थापन गर्न सक्दैनन् । त्यसतिबेला यो समस्या देखिन्छ ।

– बढी कुन कारण यो समस्या देखिएको छ ?

अहिले सबैभन्दा बढी सम्बन्धमा हुने दरारका कारणले मानिसहरु मनोसमस्यामा पर्ने गरेका छन् । प्रेमपे्रमिका होस् वा श्रीमान्÷श्रीमतीको सम्बन्धमा दरार आउँदा यो समस्या देखिने गरेको छ । अर्को साँस्कृतिक कारण हो । विषेशगरी महिलामा यो समस्या देखिएको छ । अर्को कारण महिलामा हुने आर्थिक अभाव पनि हो ।

–मानोसामाजिक समस्या भएपछि उपचारमा समयमै पुग्छन् ?

धेरैले यो समस्यालाई लुकाउने छिपाउने गर्छन् । घरमै सम्झाउने टालटुल गर्ने गर्दछन् । त्यसले पनि भएन भने धामी झाँक्रीकोमा लग्ने गर्दछन् । झारफुक गर्ने केही लागेर भएको हो भन्ने भाकलसम्म गर्ने हाम्रो सामाजिक अवस्था छ । तर, चिकित्सक, मनोविद् वा मनोविमर्शकर्ताकोमा लैजाँदैनन् । अस्पतालमा भर्ना भएका मनोसामाजिक समस्या भएका व्यक्तिलाई त झारफुक गर्ने गरिन्छ । यो समस्या झारफुकले निको हुँदैन । त्यसैले रोग नलुकाई मनोविद् वा चिकित्सक कहाँ जानुपर्दछ ।

– भुकम्पले पछि मनोसामाजिक समस्या बढेको भन्नुभयो, यस्तो किन हुन्छ ?

कुनै घटना दुर्घटनालाई झेल्न नसकेर पनि यो समस्या हुन सक्छ । कुनै घटना भएको छ भने त्यसबेला सो व्यक्ति आफ्नो मनलाई बलियो पार्न सकेनन भने पनि उसलाई मानसिक समस्या देखिन सक्छ । भुकम्पका बेलामा एक व्यक्ति परिवार मात्र समस्या परेको थिएन । पुरै समाज देशमा नै प्रभाव परेको थियो ।
धेरैले आफ्नो सन्तान आफन्त, जाहे जेथा गुमाएका थिए । त्यो अवस्था सबैले भोगेका थिए । आफूलाई जसले समाहल्न सकेनन् उनीहरुको मानसिक अवस्थामा असर गरेको छ । कसैलाई घटना भएको दुई वा एक वर्षपछिको कुराहरु याद आउने डराउने, पसिना आउने भइरहे भने त्यसलाई हामी पोष्ट ट्रमाटिक डिसअडर (आघातजन्य मानसिक समस्या) भन्छांै । एक अनुसन्धानले भुकम्पले ४ देखि ५ प्रतिशत व्यक्तिलाई पोष्ट ट्रमाटीक डिसअडर हुन सक्ने देखाएको छ ।

– मनोसमाजिक समस्या भएका व्यक्तिलाई उपचारको साटोे नकारात्मक व्यवहार गर्ने गरेको पाइन्छ । समाजको यो मानसिकतामा कसरी परिवर्तन ल्याउन सकिन्छ ?

घरबाटै स्कुलबाटै यस विषयमा सचेत गराउनु जरुरी छ । मानिसको मन भनेको के हो ? व्यवहार के हो ? कसरी यसलाई सन्तुलनमा राख्ने ? भन्ने बारेमा चेतना मुलक कार्यक्रम गर्न जरुरी छ । मानसिक रोगका बारेमा मात्र भन्ने होइन, सामाजिक, साँस्कृतिक कुराहरुमा पनि परिर्वतन भएमा यस्ता समस्या कम हुन सक्छ । मनोविमर्शकर्ताकोमा जाँदैमा उसलाई पागल, साइको जस्ता शब्दले भन्नु हँुदैन । त्यहाँ पागल भएका मान्छे मात्र जान्छन् भन्ने बुझ्न जरुरी छ ।

– मनोसामाजिक समस्या हुन नदिन के गर्ने ?

आफ्नो कुराहरु नजिकको साथीलाई बताउने । एकान्तमा नबस्ने अरुसँग घुलमिल हुने, समाजिक कार्यमा संलग्न हुने आफु खुसी हुने कामहरु गर्नुपर्छ । हाम्रो जीवन वा शरीर चलाउने हाम्रो मानसिकताले नै हो । त्यसैले मानसिक रुपमै स्वस्थ भएन भने केही गर्न सकिदैन् । सामाजिक, पारिवारिक सहयोग, उपयुक्त सल्लाह, माया पाएमा यो समस्या समाधान हुन्छ । कुनै अवस्थामा भने औषधि प्रयोगबाट पनि निको हुन्छ । मनोसामाजिक समस्याका बारेमा विद्यालयबाट नै पढाई सुरु गरेमा धेरै हदसम्म यस्ता समस्या सामाधान हुन मद्दत मिल्छ ।

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

काखमा बच्चा बोकेकी महिलामाथि प्रहरीद्वारा निर्घात कुटपिट(हेर्नुहोस् भिडियो)

बच्चा बोकेकी महिला हेमा श्रेष्ठ हुन् भने उनलाई कुटपिट गर्ने प्रहरी प्रभाग भैंसेपाटी ललितपुरका इन्स्पेक्टर

महिला टी–२० को फाइनल हेर्नेको संख्या ठूलो हुने

ललितपुर । महिला टी–२० विश्वकपको फाइनल हेर्न ठूलो सङ्ख्या दर्शक उपस्थित हुने भएका छन् ।

बालिका बलात्कार गर्ने पक्राउ

धनुषा । बालिका बलात्कार गरेको आरोपमा प्रहरीले नगराइन नगरपालिका ७ देवडिहाका २५ वर्षीय दिलसाज नदाफलाई

म ननभर्जिन केटी

–उन्नती चौधरी– छोरी मान्छेमा मात्रै खोजिने भर्जिनिटी भन्ने चिज छोरा मान्छेमा चाहिँ किन खोजिन्न होला

सुस्त मनस्थिति भएकी किशोरी बलात्कृत

बझाङ । जिल्लाको दुर्गाथलीमा सुस्त मनस्थिति भएकी किशोरी बलात्कृत भएकी छन् । किशोरी गर्भवती भएको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: