चाडबाडको खुसियाली, कहाँ छन् महिला ?


प्रकाशित मिति :2015-10-20 08:00:47

घरका पुरुष सदस्यले छोरी–बुहारीको व्यस्तता बुझेर उनीहरुको दुःखलाई सजिलो बनाउने सानो मात्रै प्रयास गरेमा चाडबाडमा परिवारमा भित्रिने खुसियालीमा महिला पनि उत्तिकै सहभागीहुन पाउँथे ।
ममता शर्मा नेपाल

असोज र कात्तिक महिना नेपाली हिन्दुहरूका लागि महत्वपूर्ण समय हो । यसबेला दसैं, तिहार, छठ जस्ता ठूला चाडपर्व पर्दछन् । यी चाडपर्वले मानिस र समाजलाई एकीकरण गर्ने काम गर्दछन् । किसानको खेतीपाती थन्क्याउने र जागिरेले जागिरबाट फुर्सद पाउने भएकाले यो समयको रसमाधुर्य अझ बढ्छ । वर्षौंदेखि टाढा रहेका परिवारका सदस्य तथा आफन्तसँग भेटघाट हुने हुँदा यी चाडपर्वको विशेष महत्व छ ।

यी सबै चाडपर्वका आ–आफ्नै किसिमका धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक विशेषताहरू छन् । दसैं, तिहार र छठसित आर्थिक पक्षको नजिकको सम्बन्ध हुन्छ । यी पर्वमा मनोरञ्जनात्मक पक्ष पनि गाँसिएको छ । एकातिर खर्च व्यवस्थापन अर्को तिर मनोरञ्जन । यी दुईको सम्मिश्रणले नै यी चाडहरू नेपाली हिन्दूहरूकालागि विशेष चाड बन्न पुगेका हुन् । समाजको सवै वर्गका मानिसले दुःखसुख यी पर्वलाई हासीखुसी मनाउने प्रयास गर्ने हुँदा यिनलाई राष्ट्रियस्तरको सांस्कृतिक–सामाजिक घटना मानिँदै आएको हो ।

यी चाडले मनोरञ्जन दिन्छन् । तर, समाजको कुन हिस्सा यस्तो मनोरञ्जनको बढी हकदार बन्छ ? चाडबाडको मनोरञ्जनात्मक पक्षलाई जोड दिइरहँदा महिलाले यसलाई कसरी आत्मसात गर्न पाएका हुन्छन् ? यस्ता प्रश्न अनावश्यक झै लाग्न सक्छन् तर गहिरिएर हेर्दा यसको जवाफ महिलामैत्री हुँदैन । जुनसुकै चाडवाड हुन् तिनमा प्रत्यक्ष रुपले महिलाकोमात्रै ढाड सेकिन्छ । चाडवाड आयो कि महिलाको जिम्मेवारी दोब्बर बढ्यो ।

चाडवाड र रितिरिवाजलाई नेपाली महिलाले धानेका छन् भन्ने कुरामा दुईमत हुन सक्दैन । अझ स्पष्ट रुपले, संस्कृति धान्ने जिम्मेवारी महिला कै काँधमा छ भन्दा अन्यथा हुँदैन । घरभित्र वा घरबाहिर दुवैतिर उनीहरू व्यस्त रहन्छन् । थोरै पैसामा कसरी किफायत गर्ने र परिवारलाई कसरी रमाइलो वातावरण प्रदान गर्ने भन्नेमा उनीहरूको सुझबुझ रहन्छ र यसलाई सफलतापूर्वक व्यवस्थापन पनि गर्दछन् ।

यसरी परिवारलाई रमणीय वातावरण बनाइरँहदा के उनीहरू पनि रमाउन पाएका हुन्छन् ? यो कोणबाट सोच्नेहरू हाम्रो समाजमा विरलै फेला पर्लान् । अवश्य पनि महिलाहरू परिवारभित्र खुशी दिने र खुशी बाँड्ने कोटीमा पर्छन् । उनीहरू आफूले लिने र पाउने भन्दा पनि अरुलाई दिने कुरामा केन्द्रित हुन्छन् । तर, परिवारमा सुख, खुशी र रमाइलो वातावरण परिवारका हरेक सदस्यको भागमा बराबरी प¥यो परेन भनेर हेर्नु जरुरी छ ।

तर, पितृप्रधान समाजले यो पक्षतिर हेरेको पाइन्न । घरका अन्य पुरुष सदस्यले छोरी र बुहारीका व्यस्तता बुझेर उनीहरूको दुःखलाई सजिलो बनाउने प्रयास गरेको भए कुनै पनि राष्ट्रिय चाड र त्यसबाट पाइने खुसियालीमा महिला पनि उत्तिकै सहभागी हुन पाउँथे ।

महिला शक्तिको पूजा हुने पर्व दशैं–तिहारमा हाम्रो समाजमा प्रायः यस्तो दृश्य देखिन्छ – पुरुषहरूले आर्थिक जोहो गर्ने, खसी–बोका किन्ने, काट्ने र कसै कसैले घर सजावटमा मद्दत गर्ने । महिलाले घरको सरसफाइ गर्ने, खाना तयार पार्ने र खुवाउने । आजकलका सीप भएका र पढेलेखेका महिलाले खर्च पनि जुटाउँछन्, घर सफा गर्ने, लुगाकपडा किन्ने, मरमसला किन्ने, खाना पकाउने–खुवाउने र त्यसपछिको जटिल काम भान्साको सफाइ र भाँडा माझ्ने ।

चाडवाडमा घरमा सँधै भन्दा धेरै मानिसको जमघट हुन्छ । यसबाट भान्साको काम थपिन्छ । धेरै परिकार पकाउने, खुवाउने गर्दा समय बढी लाग्छ । खाना खाएपछि धेरै भाँडा माझ्नु पर्दा महिलाको सबै समय भान्सामै बित्छ । अनि रमाइलो गर्ने समय खोइ ! पुरुषको हकमा अर्कै परिदृश्य हुन्छ । प्राय सबै चाडवाडमा पुरुषहरू मोजमस्तीमा हुन्छन् । यो सोचनीय पक्ष हो । यस्तो असन्तुलनलाई सन्तुलित बनाएमा महिलाहरूको पनि खुशी बढाउन सकिन्छ ।

हाम्रो समाजमा चाडवाडको बेलामा रमाइलो वातावरणलाई सन्तुलित किसिमले व्यवस्थापन गर्न ध्यान दिइँदैन । महिला र पुरुषवीच समानता ल्याउन अनेक अभियानहरू थालिए तर संरचनागत रुपमा चलिआएका असमान व्यवहारलाई हटाउने प्रयास भएनन् । पुरुषहरू तास खेल्ने वा अन्य रमाइला खेलहरूमा रमाइरहँदा उनीहरूका निम्ति खाजा–खानाको तयारी र खेल्ने ठाउँसम्म पस्केर पु¥याउने काम महिलाले गरिरहेका छन् । यसरी रमाइलो गर्ने मौकामा महिला वञ्चित हुन पुग्छन् । त्यसैगरि जूठा भाँडाको सरसफाइमा पनि अधिकांश समय खर्च हुन्छ ।

चाडवाडमा महिलाले एकतर्फी रुपमा बेहोर्नु परेको दुःखको एकमात्र कारण हो –पितृसत्ता । यसको सोझो साइनो राजनीतिसँग जोडिएको छ । समाज र राजनीतिको शक्ति संरचनामा अमिल्दो अवस्था रहेसम्म यो विसंगति निरन्तर रहिरहन्छ । वास्तवमा भन्ने हो भने चाडवाडबाहेक अघिपछि पनि महिलाले तुलनात्मक रुपमै बढी काम गर्ने गर्दछन् ।

विश्वको हालै उपलब्ध तथ्यांकअनुसार दक्षिण एसियाका महिलाले धेरै काम गर्दछन् । अझ नेपालका महिलाहरू चौबिस घण्टामा औसत १७ घण्टा काम गर्छन् । जबकि पुरुषहरू यसको आधा समयमात्र काम गर्छन् । यति धेरै कार्य व्यस्तता हँुदा पनि समाजमा महिलाको कामको मूल्यांकन हुन सकेको छैन । उनीहरूले गर्ने श्रम राष्ट्रिय उत्पादनमा गणना हुन्न ।

यति हुँदाहुँदै पनि हाम्रो अगाडि आइरहेका चाडवाडलाई महिलामैत्री बनाउन सामान्य ध्यान दिन सकेमा केही मात्रामा सुधार ल्याउन सकिन्छ । महिलाका कामलाई सहज गर्न र उनीहरूको समय बचाउन ‘यूज एण्ड थ्रो’ किसिमका भाँडाहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ । त्यस्ता भाँडामा रेडिमेड दुना–बोता–टपरी, कागज तथा प्लास्टिकका भाँडाहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ । यसले एकातिर महिलाका कामको बोझमा कमी ल्याउन सकिन्छ र उनीहरू पनि चाडवाडमा रमाउने वातावरण बन्छ भने अर्को तिर हाम्रा घरेलु उद्योगलाई पनि टेवा पुग्छ ।

यस्ता ठूला चाडवाडमा यदी हामी हजारौं, लाखौं रुपैयाँ खर्च गरेर खाना र मनोरञ्जनका लागि छुट्ट्याउन सक्छौं भने त्यहीँ अलिकति खर्च छुट्ट्याएर महिलाका मनोरञ्जनका लागि पनि सोच्न सक्छौं ।

महिला र पुरुषवीच असमानता जारी रहनु विडम्बना हो । न्यायपूर्ण र उन्नत समाजमा यस्तो रहनु ठूलै कलंक हो । तसर्थ अब हामीले आफ्नै घरबाट महिलाका कार्यबोझलाई सघाउने र सरलीकरण गर्ने उपायहरू अवलम्बन गर्न सक्नुपर्छ । हामीले यति मात्र ध्यान पु¥याउन सकेमा पनि चाडवाडको रौनक बढ्छ र समाजको चरित्र र विसंगति पनि धेरै कम हुन्छ ।

प्रकाशित मिति: २०७२ कात्तिक ३ गते मङ्गलवार

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

साबित्री थापाः एउटा चुपचाप संघर्ष

-बिमला तुम्खेवा- यसो भनिरहँदा उनी गम्भीर त देखिइन् । तर पनि अनुहार भने भ्रममुक्त थियो ।

यसरी मनाईयो पुरुष दिवस

विषादीयुक्त पुरुसत्व (Toxic Masculinity) ले पुरुषहरुलाई पनि असर गरिरहेको र लैंगिक समानताका विषयमा पुरुषहरुमा रहेको

भारतमा गरिब बालिकाले कक्षाकोठामा चियाइरहेको भाइरल तस्बिरको वास्तविकता यस्तो छ

यी पाँच वर्षीया बालिका रित्तो भाँडा बोकेर एउटा स्थानीय सरकारी विद्यालयको कक्षाकोठाबाहिर उभिएर भित्र चियाइरहेको

महिला नेतृत्व स्थापित गर्ने ऐतिहासिक अवसरः पाण्डे

भट्टराई राजनीति र समाजको गहिरो अध्ययन भएकाले उनमा समृद्धिको खाका कोरेर अगाडि बढ्न सक्ने क्षमता

आमा कक्षामा अकस्मात मन्त्री छिरेपछि….

उनले भनिन्, ‘उहाँले पनि धेरै मेहनत गरेर मन्त्री हुनुभएको होला । हामी पनि पढाइमा त्यस्तै

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: