सुत्केरी अवस्थामै काममा खटेकी अनमीको सरकारलाई सुझाव


प्रकाशित मिति :2018-07-11 16:01:35

म स्वास्थ्य सेवामा प्रवेश गरेको झन्डै ३ वर्ष पुग्न लाग्यो । तर, आज पनि सुरुवातका दिनजस्तै नयाँ जस्तो लाग्छ र काम गर्ने जाँगर चल्छ । निकै रहरले पढेकाले पनि होला, मलाई भर्खर मात्रै अनमी भएर काम थालेको जस्तो लाग्छ ।

सुष्मा कोइराला मेमोरियल क्याम्पस नेपालगञ्जबाट ०७२ सालमा अनमी पास गरेपछि जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय बाँकेमा रहेर रोभिग अनमीको पदमा रही ६ महिना करारमा काम गरेँ । त्यसपछि आफ्नै घर भएको बाँकेको डुडुवागाँउपालिका वडा नं. ३ बनकट्टीमा रहेको स्वास्थ्य चौकीमा ढाई महिना काम गरेँ ।

०७४ सालमा लोकसेवा पास गरेपछि जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय जाजरकोटले २५ दिनको सुत्केरी अवस्थामा नै जिल्लाको सबै भन्दा बिकट ठाउँको रुपमा परिचित रग्दा स्वास्थ्य चौकीमा मेरो दरबन्दी कायम ग¥यो ।

सुत्केरी बिदा माग गर्दा पनि नलगाड नगरपालिकाले कुनै पनि हालतमा बिदा दिन नसक्ने बताएपछि कार्यालयमा हाजिर भएर सदरमुकाम खलंगा आएँ ।

जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुखसँग अनुरोध गरेपछि ९८ दिन बिदा पाउनु पर्ने ठाउँमा ४९ दिनको बिदा दिने निर्णय गर्नुभयो । ४९ दिनको बिदा पनि म र मेरो बच्चाका लागि निकै राहत भएको थियो ।

बुवाको काख गुमाउँदा

म जन्मेको ६ महिनामै बुबाको मृत्यु भएपछि उहाँको न्यानो काख महशुस गर्न पाइन । मेरो परिवारमा मेरो आमा, दाजु र म मात्र थियौं । दाजु लामो समयसम्म जनताको हितका निम्ती भन्दै युद्धमा जनमुक्ती सेनाको कमाण्डर भएर लड्दालड्दै सुर्खेतमा नेपाली सेनाको नियन्त्रणमा परे ।

कैदी जीवन बिताईरहेको अवस्थामैै कारागारमा सुरुङ्ग खनेर आफ्ना साथीहरूसँगै फाग्न सफल भए । तर पनि बाँकेमा पुग्नेबित्तिकै फेरि नेपाली सेनाले नियन्त्रणमा लिई हत्या गरेर बेपत्ता बनायो । दाजुले युद्धको मैदानमा रहेका बेला नै विवाह गर्नुभएको थियो ।

वैवाहिक जीवनमा बाधिएको केही महिनामै नेपाली सेनासँगको भिडन्तमा भाउजुले पनि बिरगती प्राप्त गर्नुभयो । दाई र भाउजु परिर्वतनका निम्ती संघर्ष गर्दागर्दै शहिद भएपछि म र मेरो आमा मात्रै बाँकी रह्यौं । त्यही बेला फेरि नेपाली सेनाले मेरो घरमा छापा मारी मेरो आमालाई नजरबन्द बनाई बेपत्ता बनायो ।

लामो खोजी गरे पश्चात बाँकेको फुल्टेक्रमा रहेको नेपाली सेनाको ब्यारेकमा आमालाई माओवादी भन्दै चरम यातना दिँदै राखेको थाहा पाएँ ।
१ महिनासम्म आमालाई सेनाले यातना दिएपछि आमाको मानसिक सन्तुलन गुम्यो । त्यस पश्चात सेनाले नेपालगंज कारागारमा राख्न पठाएको ३ महिनापछि आमालाई कारागार मुक्त गरियो ।

स्वास्थ्यकर्मीको व्यवहारले उब्जाएको चाहाना

कारागारबाट मुक्त भएपछि आमाको लामो उपचार पश्चात स्वास्थ्य स्थितीमा सुधार आयो । आमाको उपचार गराउँन जादा गरिब र धनी भएकै आधारमा स्वास्थ्यकर्मीबाट भएको विभेद देखेर विभेदका विरुद्ध लड्न मैले स्वास्थ्यकर्मी बन्ने चाहाना बनाएँ । त्यो मेरो चाहाना मात्रै थिएन, मेरी आमाको पनि चाहाना थियो ।

कुरा २०६५-०६६ सालतिरको हो । तत्कालीन समयमा नेपाली सेनाले दिएको चरम यातनाकै कारण आमालाई क्यान्सर भयो । आमाको उपचारका लागि रुपैयाँ नभएपछि उहाँको नाममा रहेको जग्गा बिक्री गरेँ ।

उपचारका लागि भारतको लखनउ लगेँ । तर लाख प्रयत्न गर्दा पनि उहाँलाई जोगाउन सकिन । मेरो जीवनको एक्लो र पूर्ण सहारा आमा नै नरहेपछि मेरो लागि संसार शून्य भो । चारैतिर अन्धरकारले छायो । तर पनि गर्नैपर्ने मृत्यु संस्कार सबै गरेँ । अनि आमाको सपना पुरा गर्ने अठोटकासाथ संघर्ष गर्ने संकल्प लिएँ ।

आलमसँगको भेट

२०६८ सालमा नेपालगंजमा बसेर पत्रकारिता गर्दै आइरहनु भएका मुस्लिम युवा आलम खानसँग भेट भयो । हाम्रो भेटघाट र कुराकानी बाक्लिदै गयो । परिवारमा एकपछि अर्कोको मृत्यु सहेकी मैले मेरा कुरा सुनिदिने मान्छे भेटे जस्तो भयो । मुस्लिमहरू आफ्ना कुरामा निकै विश्वासी र पक्का हुन्छन् भन्ने बुझेकी थिएँ । उहाँसँगको संगतले मेरो बुझाई सही रहेछ भन्ने लाग्यो ।

संयोग नै भन्नुपर्छ, आलमसँगको मेरो भेट । उहाँ पनि कम्युनिष्ट हुनु हुँदोरहेछ । उहाँसँगको भेटले मेरो परिवारका सम्पूर्ण सपनाहरू पुरा हुने आशा पलाए मेरो मनमा । हाम्रो इस्लामीक संस्कार अनुसार विहे भो ।

विहेलगत्तै अनमी पढ्नका लागि नेपालगंजमा फाराम भरेँ । परीक्षा दिएँ । परीक्षामा पास पनि भएपछि अनमी पढ्ने बाटो खुल्यो । अनमीको परीक्षामा ९१.९५ प्रतिशत आएपछि हामी दुवै जना हर्षित भयौं ।

जागिर शुरु

मैले जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय बाँकेमा रोभिग अनमीका लागि परीक्षा दिँदा एक नम्बरमा नाम निकाली होलियामा गर्भवती जाँच, सुत्केरी गराउँने र परिवार नियोजन साधनबारे जानकारी दिने अवसर प्राप्त भएको थियो ।

मैले होलियामा काम गर्र्न सुरु गरेपछि त्यहाँका महिलाहरू स्वास्थ्यप्रति अलि बढी सजग भएजस्तो लागेको थियो । गर्भ रहेदेखि नै नियमित स्वास्थ्य केन्द्रमा गएर जाँच गराउने, सुत्केरी हुने र पछि पनि जाँच गराउने क्रम बढ्दै गयो ।

म अहिले कार्यरत रहेको रग्दाको चौखामा पहाडी समुदायको बाहुल्य छ । सो समुदायका महिलाहरूमा पनि स्वास्थ्य संस्थामा आएर जाँच गराउने, सल्लाह लिने र सुत्केरी हुन पनि स्वास्थ्य केन्द्रमै आउनुपर्छ भन्ने चेतना बढ्न शुरु भएको छ ।

यति मात्र होइन, सन्तान पनि जन्मान्तर गरेर जन्माउनुपर्छ भन्ने सोचको विकास भएको छ । यहाँका धेरै महिला जन्मान्तरका लागि डीपो र पिल्सको प्रयोग गर्छन् । पछिल्लो समय भने नरप्लान्ट र आइयूसीडी प्रयोग गर्नेको संख्या पनि बढेको छ ।

यस क्षेत्रमा कण्डम प्रयोग गर्नेहरूको संख्या भने निकै कम छ । स्वास्थ्य केन्द्रबाट निकै कमले मात्रै कण्डम लैजान्छन् । बाहिर मेडिकलबाट किनेर लैजानेचाहिँ हुन सक्छन् । यस विषयमा महिलाहरूसँग सोध्दा उनीहरूमध्ये धेरैको जवाफ हुन्छ, ‘श्रीमानले रक्सी खाएका हुन्छन, कण्डम प्रयोग गर्नै मान्दैनन् ।’

पुरुषहरूको यस्तै प्रवृत्तिका कारण यहाँ परिवार नियोजनका अस्थायी साधन प्रयोग गर्नेमा महिलाकै संख्या बढी छ । हाम्रो स्वास्थ्य चौकीमा किशोर–किशोरीमैत्री सेवा पनि छ्, जहाँ विवाहित किशोर–किशोरी परामर्श लिन आउँछन् ।

अविवाहित किशोर–किशोरी भने खासै आउँदैनन् । किशोर–किशोरीले स्वास्थ्य तथा प्रजनन स्वास्थ्यबारे जानकारी लिन संकोच मान्ने प्रवृत्ति कायमै छ ।

स्थानीयहरूले स्वास्थ्य केन्द्रबाट सबै किसिमको उपचार सेवा खोज्ने भएकाले त्यस अनुसारको सेवा–सुविधा उपलब्ध गराउनुपर्ने देखिन्छ । जस्तैः स्वास्थ्य केन्द्रमै शल्यक्रियामार्फत सुत्केरी गराउनुपर्ने व्यवस्था हुन आवश्यक छ ।

कहिलेकाहिँ सुत्केरीहरू निकै जटिल अवस्थामा आइपुग्छन् । नजिकै अस्पताल र एम्बुलेनसको साधन समेत नभएको ठाउँ भएकोले उनीहरूलाई अर्को अस्पताल रिफर गर्दा पु¥याउन ढिलो हुने खतरा हुन्छ । शल्यक्रियामार्फत सुत्केरी गराउने सेवा भविष्यमा सुरु होला भन्ने आशा छ ।

सरकारले यस्तो नीति अपनाओस्

सरकारले बल्ल त सबै स्वास्थ्य केन्द्रमा डाक्टरको व्यवस्था गरेको छ । हामीकहाँ पनि एक वर्षदेखि डाक्टर हुनुहुन्छ । गाउँमै डाक्टर पाएपछि स्थानीय निकै खुसी भएका छन् । यसबाट सानोतिनो उपचारका लागि धाएर शहर जानुपर्ने बाध्यता हटेको छ ।

मैले जागिर खाएपछि काखमा छोरीलाई च्यापेर विरामीहरूको उपचार गर्दै आएको छु । स्वास्थ्य सेवा नियमावली र निजामति कर्मचारी ऐनमा सुत्केरी महिला कर्मचारीलाई एक वर्षसम्म दुर्गम ठाउँमा दरबन्दी कायम गरिने छैन ।

कर्मचारीलाई सुबिधा हुने ठाउँ राख्ने व्यवस्था हुँदाहुँदै पनि स्थानीय निकाय, जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय र स्वास्थ्य मन्त्रालयलेसमेत खासै चासो देखाएको छैन ।

त्यसमा पनि आफू जस्तै महिलाको सेवा गर्न पाउँदा र जानेका कुरा सिकाउन पाउँदा आनन्द लाग्छ । सुत्केरी महिलालाई घर नजिकै राखेर काममा लगाउने सरकारले नीति लिन जरुरी छ । स्थानीय सरकारदेखि केन्द्र सरकार समेत सुत्केरी कर्मचारीप्रति सम्वेदनशील नभएको देख्दा निकै दुःख लागेको छ ।

पीडा जसले भोगेको हुन्छ, उसैलाई मात्रै थाहा हुन्छ । बाँकीले त महशुस गरिदिने हो । शिशु र आमाको स्वास्थ्यका बारेमा अरुलाई चेतना दिने मैले आफै सुत्केरी अवस्थामा आराम नपाएको कुराले भने बेलाबेलामा आफैमाथि राज्यले अन्याय गरेको आभास हुन्छ । सरकारले यस्तो कुरामा नीति बनाएर कार्यान्वयन गर्न जरुरी छ ।

(सिमा घर्तिमगर खानले महिला खबरसँग गरेको कुराकानी जस्ताको तस्तै)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार महिलालाई फुटबल प्रशिक्षण

–महिला खबर– ललितपुर । नेपाल पत्रकार महासंघको महिला समितिले फुटबल प्रतियोगिता गर्ने भएको छ ।

कानून मन्त्रीले माफी मागे (भिडियोसहित)

–महिला खबर– ललितपुर । बंगलादेशमा डाक्टर पढ्न गएका युवतीहरुको विषयमा आफूले बोलेको कुराप्रति कानून, न्याय तथा

महिला सदस्यलाई भैंसीको पाडी

–महिला खबर– वनले विपन्न आर्थिक अवस्थाका महिला उपभोक्ताको आर्थिक उन्नतिका लागि भैंसी उपहार दिएको बताएको छ

एलबीटी भन्छन्, ‘हाम्लाई छिःछि र दूर दूर किन ?’

–महिला खबर– ‘एक त छोरी । त्यसमाथि फरक पहिचान भएकै कारण विभेदमा परेको छौँ’ उनीहरुले भने

दुई पत्रकारसहित सातै प्रदेशका अधिकारकर्मी महिला पुरस्कृत

–महिला खबर– पुरस्कार प्रदान गर्दै महिलामन्त्री थापाले नेपाली महिलाको राजनैतिक क्षेत्रमा सहभागिता बढे पनि सामाजिक र

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: