कति सहने घरेलु हिंसा ?


प्रकाशित मिति :2018-04-16 12:19:26

-लिलाराज भट्टराई –

सुनसरी । इनरुवाकी रञ्जुदेवीको विवाह गरेको २० औं वर्ष हुँदा पनि कुनै जायजन्म भएन । परिवारजनवाट सन्तान नजन्माएको भन्दै श्रीमानले कुटपिट गर्न थाले । परिवारबाटै सन्तान नभएको महिलाको मुख हेर्न हुँदैन भन्न थाले । परिवारका सदस्यले उनलाई शारीरिक मात्र होइन मानसिक यातना समेत दिन थाले ।

विवाह भएकै वर्षदेखि सन्तान नजन्माएको भन्दै दिन थालेको यातना उनले बीस वर्षसम्म सहिन् । सहनै नसक्ने भएपछि उनी महिला बालबालिका कार्यालय सुनसरी पुगिन् । आफ्ना समस्या त्यहि कहिन् ।

                                     -लिलाराज भट्टराई –

महिला तथा बालबालिका कार्यालय सुनसरीले जुरी नेपालले सञ्चालन गरेको क्लिनिकमा पठायो । कार्यालयले उनलाई शारीरिक उपचारको लागि क्लिनिकमा    पठाएको भने होइन कानूनी उपचारको लागि ‘लिगल क्लिनिक’मा पठएको हो ।

जुरी नेपालले हिंसा प्रभावित महिलाका लागि न्यायमा पहुँच बढाउन सुनसरीमा लिगल क्लिनिक सञ्चालनमा ल्याएको छ । न्यायमा पहुँच परियोजना अन्र्तगत सञ्चारिका समूहको नेतृत्वमा जुरी नेपाल र मानवअधिकार सञ्चार प्रतिष्ठान (इह्रिकन) ले ‘लिगल क्लिनिक’ सञ्चालनमा ल्याएको हो ।

लिगल क्लिनिकबाट मञ्जुदेवीलाई कानूनी परामर्श प्राप्त भयो । लिगल क्लिनिकबाटै घरेलु हिंसा तथा कसुर सजाय ऐन अन्तर्गत जिल्ला अदालत सुनसरीमा मुद्दा दर्ता गरियो । मुद्दा अघि बढाउन आवश्यक पर्ने सबै कानुनी प्रक्रिया ‘लिगल क्लिनिक’का अधिवक्ता श्यामिका महतोले सहयोग गरिन् ।

रञ्जुदेवीले भनिन्, ‘आफू एक्लै अदालत जानुपर्दा के गर्ने कसो गर्ने थाहा थिएन । मुद्दा मामिला गर्ने पैसा पनि थिएन । लिगल क्लिनिकले सबै काम गरिदिएपछि ठूलो राहत मिल्यो । लिगल क्लिनिकले मुद्दा लड्न चाहिने खर्च पनि बेहोरिदियो ।’

सुनसरी जिल्ला अदालतमा उनकै इच्छाबमोजिम मिलापत्र भयो । जीविकोपार्जनका लागि रञ्जुदेवीलाई सात लाख रुपैयाँ दिने सहमति भयो । अधिवक्ता श्यामिकाले भनिन्, ‘मेलमिलाप पक्रियामा दुबै पक्षले जीतको महशुस गरे । श्रीमानले अर्की श्रीमती ल्याएकाले अहिले रञ्जुदेवी अलग्गै बसेर जीविकोपार्जन गरिरहेकी छिन् ।

लिगल क्लिनिकमा गएपछि रञ्जुदेवीको स वर्षौदेखिको तनाव साम्य भएको छ । अहिले उनले शारीरिक र मानसिक रुपले नै शान्ति महसुस गरेको बताईन् ।

महिलालाई न्यायको पहुँचमा पुग्न सजिलो बनाउन सञ्चालित लिगल क्लिनिकबाट मञ्जुदेवी जस्तै धेरै हिंसा प्रभावित महिलाले निःशुल्क कानूनी परामर्शका साथै मुद्दा दर्ता, बहस लगायतका कानुनी प्रक्रियामा सहयोग प्राप्त गरेका छन । लिगल क्लिनिकबाट मुद्दाको अन्तिम फैसला नभएसम्म सबै सेवा निःशुल्क दिने गरेको जुरी नेपालकी सविता राईले बताईन् ।

सप्तरी माइती भएकी मायादेवीको घर सुनसरी वाहक्षेत्र नगरपालिकामा पर्छ । उहाँमाथि पनि दिनदिनै श्रीमान लगायत परिवारको सदस्यले कुटपिट गर्थे । चरम घरेलु हिंसा गरेर खान लाउन समेत दिन छाडे । त्यतिमात्रै होइन घरमै बस्न नदिएपछि काखे छोरालाई लिएर उनी माइतीको शरणमा पुगिन् ।

मायादेवीको आमा एकल हुन् । उनको बुबाको सानैमा मृत्यु भयो । विवाह गरेर पठाएपछि उनले सुख पाइनन् । विवाह दर्ता, नागरिकता श्रीमानले बनाइदिएनन् । न त छोराको जन्मदर्ता नै ।
मायादेवी भन्छिन्, ‘यस्तो अवस्थामा न्याय पाउन के गर्ने कसो गर्ने थाहा थिएन । आफन्तलाई ‘लिगल क्लिनिक’बारे थाहा रहेछ । अनि सहयोग लिन म पनि पुगें ।’

लिगल क्लिनिक मार्फत छोराजन्मदा अस्पतालले दिएको जन्मप्रमाणपत्र लगायतका प्रमाण जुटाएर जिल्ला अदालत सुनसरीमा अंशचलन, मानो चामल र घरेलु हिंसा विरुद्धको मुद्दा दर्ता भएको छ । अहिले अदालतमा उनको मुद्दा चलिरहेको छ ।
मायादेवीलाई मुद्दा प्रकृया अगाडि बढाउँदा लिगल क्लिनिकले निःशुल्क सेवा दिइरहेको छ । ‘खान लाउनकै समस्या छ मुद्दामामिलामा खर्च गर्न सक्ने त अवस्था नै थिएन ।’ उनी भन्छिन्, ‘लिगल क्लिनिकबाट निःशुल्क सेवा नपाएको भए त न्यायको लागि अदालत आउने आँट समेत थिएन ।’

माइती आमा बाहेक अरु कोही नभएकी उनलाई न्यायको लागि लडिदिने क्लिनिक दह्रो आधार भएको छ । लिगल क्लिनिकबाट कानूनी सरसल्लाहका साथै अदालतमा मुद्धा दर्ता, बहस गरिदिएपछि धेरै सहयोग पुगेको उनले बताईन् ।

इटहरीकी हरीप्रिया पौडेलले श्रीमानसँगको अंशचलन सम्बन्धि मुद्धामा लिगल क्लिनिकबाट निःशुल्क कानुनी सेवा पाईन् । उनले आफ्नो भागको अंश पाईन् । इटहरी १२ की पुनम देवी पोदार र उनको श्रीमानबीचको मानाचामल विवादमा पनि लिगल क्लिनिककै सहयोगमा सुनसरी जिल्ला अदालतमा मिलापत्र भएको छ ।

अधिवक्ता सविता राईले लिगल क्लिनिकमा आएका हिंसा प्रभावित महिलालाई परामर्शका साथै कानुनी सहायता समेत गर्दै आएकी छिन् । उनका अनुसार सुनसरीमा डेढ वर्षअघि स्थापना भएको लिगल क्लिनिकमा अहिलेसम्ममा ४५ जना महिलालाई हिंसा विरुद्दको उजुरीका लागि कानूनी सेवा दिइएको छ ।

‘घरेलु हिंसा मानाचामल, कर्तव्य ज्यान, बहुविवाह, यौन दुव्र्यवहार लगायतका घटनाका उजुरीको लागि सेवा माग्न पुगे’ राईले भनिन्, ‘ती मध्ये २२ वटा हिंसा विरुद्द मिलापत्र गराइसकिएको छ । केहि विवादमा परामर्श दिने काम भएको छ । पाँच वटा फौजदारी र पाँचवटा देवानी मुद्धा अदालतमा विचाराधिन छन् ।’

धरान उपमहानगरकी उपप्रमुख मञ्जु भण्डारी हिंसा पीडितहरुलाई न्यायमा पहुँच पुर्याउन कानुनी परामर्श, परामर्श, मुद्दा दर्ता, निःशुल्क कानुनी सहयोग र पैरवीका लागि लिगल क्लिनिकको अवधारणा प्रभावकारी रहेको बताउँछिन् ।
सर्वसाधारण जनताले न्यायको सहज पहुँचमा अझै छैनन् । महिलालाई निःशुल्क कानुनी सेवाले सर्वसाधारण जनतालाई न्यायको ढोका ढोका ढक्ढक्याउन मद्दत पुगेको भण्डारीले बताईन् ।

सुनसरीमा लिगल क्लिनिक जस्तै विभिन्न संस्थाले सञ्चालन गरेको न्यायमा पहुँच सम्बन्धि सचेतना कार्यक्रमका कारण हिंसापीडित महिला न्यायको पहुँचमा पुग्ने क्रम बढेको मानवअधिकार सञ्चाल सुनसरीका संयोजक रमेश भट्टराई बताउँछन् । गाँउ गाँउका महिलामा हिंसा सहेर बस्न हुँदैन भन्ने भावना बढ्दै गएको उनको अनुभव छ ।

जिल्ला अदालत सुनसरीका श्रेष्तेदार नवराज आचार्य पनि गाँउ गाँउका न्यायको लागि कानूनी बाटो रोज्न महिला सचेत बन्दै गएको बताउँछन् । उनका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको ९ महिनामा सुनसरी जिल्ला अदालतमा ७७ वटा घरेलु हिंसा विरुद्ध मुद्दा दर्ता भएका छन् । गएको आर्थिक वर्षमा ८१ वटा मुद्धा दर्ता भएका थिए ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय महिला तथा बालबालिका सेवा केन्द्र प्रमुख बिनु बस्नेत पनि विभिन्न संघ संस्था र संचारमाध्यमहरुले चेतना प्रवाहमा भूमिका निर्वाह गरेपछि जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा पनि घरेलु हिंसा पीडित महिलाहरु आउने क्रम बढेको बताउँछिन् ।

उनका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७२/२०७३ मा सुनसरी प्रहरीको महिला बालबालिका सेवा केन्द्रमा १ सय ३७ वटा उजुरी आएकोमा आर्थिक वर्ष २०७३/०७४ मा ३ सय ६३ वटा उजुरी आए । यसबाट पनि महिला हिंसा सहेर बस्ने क्रम घटेको उनको विश्लेषण छ ।

(पत्रकार भट्टराई सुनसरीबाट पत्रकारिता गर्छन् ।)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

पत्रकार महिलालाई फुटबल प्रशिक्षण

–महिला खबर– ललितपुर । नेपाल पत्रकार महासंघको महिला समितिले फुटबल प्रतियोगिता गर्ने भएको छ ।

कानून मन्त्रीले माफी मागे (भिडियोसहित)

–महिला खबर– ललितपुर । बंगलादेशमा डाक्टर पढ्न गएका युवतीहरुको विषयमा आफूले बोलेको कुराप्रति कानून, न्याय तथा

महिला सदस्यलाई भैंसीको पाडी

–महिला खबर– वनले विपन्न आर्थिक अवस्थाका महिला उपभोक्ताको आर्थिक उन्नतिका लागि भैंसी उपहार दिएको बताएको छ

एलबीटी भन्छन्, ‘हाम्लाई छिःछि र दूर दूर किन ?’

–महिला खबर– ‘एक त छोरी । त्यसमाथि फरक पहिचान भएकै कारण विभेदमा परेको छौँ’ उनीहरुले भने

दुई पत्रकारसहित सातै प्रदेशका अधिकारकर्मी महिला पुरस्कृत

–महिला खबर– पुरस्कार प्रदान गर्दै महिलामन्त्री थापाले नेपाली महिलाको राजनैतिक क्षेत्रमा सहभागिता बढे पनि सामाजिक र

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: