रोग पाल्दै मुक्त हलिया महिला


पैसा छैन कसरी उपचार गर्ने ?

प्रकाशित मिति :2018-03-18 16:11:29

–कृष्ण ओली–

बाजुरा । बिस्नकला ल्वारको पेटमा घाउ देखिएको एक दशक बित्यो । काम गर्दा दुख्छ, राती सुत्न सक्दिनन् । न त दिनमा हिँडडुल गर्न नै सक्छिन् । उनी दुखाई लुकाएरै काम गर्नु पर्ने बाध्यतामा छिन् ।

बुढीनन्दा नगरपालिका १, बस्ने बिस्नकला ल्वारको परिवारले घरेलु उपचार गरेका त हुन् । तर, घाउ निको हुनुको सट्टा बढ्दै गएको छ । अझै ल्वार दुखाई लुकाएर बसेकी छन् ।

कोल्टी प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र र बाँधु स्वास्थ्य चौकी आधा घण्टाको दुरीमा पर्छन् । त्यहाँ गएर उनले आफ्नो स्वास्थ्य समस्या बताएकी पनि हुन् । अल्सर भएको हुनसक्ने अनुमान गर्दै शल्यक्रिया गर्नु पर्ने भएकोले जिल्ला बाहिर जान स्वास्थ्यकर्मीले सुझाव दिए ।

साँझ बिहानको छाक टार्नै धौ–धौ हुने ल्वार परिवारले जिल्ला बाहिर गएर उपचार गर्ने सोचेकै छैनन् । श्रीमान अरुको हलो जोत्ने काम गर्छन् । आम्दानीको अन्य श्रोत कुनै छैन । बस्ने घर समेत अरुको नामको छ । ‘पैसा तिरेर उपचार गर्न हामीले कहाँ सक्छौं’ ल्वारले भनिन् ।

                  दश वर्ष पहिला देखिको घाउ देखाउँदै बिस्नकला ल्वार ।

सोही ठाउँकै बिशु विकको पाठेघर खसेको छ । विक पाँच सन्तानकी आमा हुन् । सुत्केरी हुँदा आराम र पौष्टिक आहार पाइनन् । त्यो असर अहिले स्वास्थ्यमा देखिएको छ ।

‘पहिलो सन्तान जन्माएदेखि नै तल्लो पेट दुख्दै आएको थियो । पाठेघर खस्छ भन्ने थाहा थिएन । डेढ वर्षपहिले कोल्टीमा निःशुल्क स्वास्थ्य शिविरमा जचाउँदा थाहा भयो पाठेघर नै खसेको रहेछ’ उनले भनिन् ।

शिविरमा डाक्टरले थप उपचारको लागि नेपालगञ्ज आउने सल्लाह दिए । सस्तोमा उपचार गर्ने आश्वासन पनि पाएकी थिईन् । तर, गाडीभाडा जुटाएर नेपालगञ्ज जान नसक्दा रोग पालेर बस्नु परेको दुखेसो विकको छ ।

अहिले सरकारले पाठेघरको उपचार निःशुल्क पनि गरेको छ । यसबारे पनि बेखबर छन् उनी । खबर नै भए पनि उनको नजिकमा उपचार सेवा दिने स्वास्थ्य संस्था छैन । खर्च गर्ने रकम नभएपछि रोग पालेर बस्नु परेको उनले बताईन् ।

स्वास्थ्य अवस्था बारे ख्यालै नगरि कडा परिश्रम गर्र्ने र पौष्टिक आहारमा ध्यान नदिँदा विपन्न मुक्त हलिया महिलाहरू विभिन्न रोगबाट ग्रसित छन् । तर, उपचार खर्च अभावमा रोग पालेर बसिरहेका छन् । बाजुरा जिल्लामा शल्यक्रिया सेवा नै छैन । जिल्ला स्वास्थ्यमा सामान्य खालको सेवा सञ्चालन गरिए पनि भरपर्दो र प्रभाकारी छैन ।

विशु र बिस्नकला जस्तै ६२ वर्षकी घिरु ल्वारलाई तल्लो पेट दुख्ने समस्या छ । दुख्न सुरु भएको दुई दशक बढी भईसक्यो । ७ सन्तानकी आमा ल्वारसँग पनि नेपालगञ्जसम्म जाने यातायात खर्च छैन । त्यसैले रोग पालेर बसिरहेकी छन् ।

‘तीन सन्तान पाएदेखि नै तल्लो पेट दुख्न सुरु भएको हो । साँझ बिहान छाक टार्नका लागि पैसा पाउँदैनौ । अनि उपचार गर्नलाई कहाँबाट ल्याउने घिरुले भनिन् ।’ ल्वार दम्पत्ती दुवैजना मुक्त हलिया हुन् । यद्यपि उनीहरू साहुकोमा मजदुरी गरेर मात्रै दैनिक खानेकुरा जुटाउन सक्छन् ।

श्रीमान हलो जोत्ने र ल्वार घरको काम सघाउने गर्छन् । जुन कामबाट छोराछोरीको लानन पालन गरिरहेका छन् । बुढाबुढीको उमेर ढल्किँदै गएपछि छोराहरूले साहुको काममा सघाउने गरेका छन् । छोराछोरी पनि आर्थिक अभावले बीचमै विद्यालय छोडेर बसेका छन् ।

मुक्त हलिया महिला मध्ये अधिकांशको पाठेघर खसेको छ । त्यसबाहेक तल्लो पेट दुख्ने, आमाशयमा समस्या लगायतका समस्या लिएर उपचारका लागि आउने गरेको कोल्टी प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रकी अनमी देउमा धामीले बताईन् । उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्था निकै कमजोर हुने र लामो समयदेखि रोग लुकाएर अन्तिम समयमा उपचारको लागि आउने गरेको धामीको भनाइ छ ।

उपचारमा जान नसकेपछि उनीहरू दुखाई कम गर्ने औषधी सेवन बस्छन् । धेरै दुखाई कम गर्ने औषधी सेवन गर्दा स्वास्थ्यमा थप जटिलता आउने गरेको धामीले बताईन् । उनका अनुसार कडा परिश्रम, धेरै सन्तान जन्माउने, सुत्केरी भएको बेला आराम कम हुने जस्ता समस्या नै मुक्त हलिया महिलाका रोगको प्रमुख कारण हुन् ।

खर्च अभाव उपचारको बाधक

बाजुरादेखि नेपालगञ्ज आउन जान करिब १० हजार रुपैयाँ खर्च लाग्छ । बस्न खान र उपचार खर्च हिसाब गर्ने हो भने २० हजार रुपैयाँ कम्तीमा खर्च हुन्छ । जुन आम्दानी मुक्त हलिया महिलाले जुटाउन सम्भव छैन ।

अधिकांश मुक्त हलियासँग बस्ने घर समेत छैन । साहुकै भरमा बाँच्न पर्ने अवस्था छ । राज्यले मुक्त घोषणा गरेपनि उनीहरूको पुस्ताले लिएको ऋण र अन्न सापटीकै कारण पनि हलिया बस्नु पर्ने बाध्यता छ । आर्थिक रुपमा निकै विपन्न र कमजोर समुदायलाई उपचार टाढाको विषय बनेको छ ।

सरकारले पाठेघरको शल्यक्रिया निःशुल्क गरेको छ । यसबारे मुक्त हलिया बिशु विक बेखबर छिन् । खबर नै भए पनि उनको नजिकमा शल्यक्रिया सेवा दिने स्वास्थ्य संस्था छैन । खर्च गर्ने रकम नभएपछि रोग पालेर बस्नुको विकल्प छैन ।

राज्यले निःशुल्क स्वास्थ्य सेवा भने पनि त्यो कार्यान्वन छैन । दुर्गम क्षेत्रमा सामान्य खालको औषधी समेत सहज र सुलभ छैन । जसको मारमा गरिब तथा विपन्न परेका छन् । मुक्त हलिया महिलाले अझ बढी समस्या भोग्नु परेको छ ।

सन्तान बढी हुने, काम धेरै गर्नु पर्ने र स्वास्थ्य अवस्था कमजोर हुने हुँदा मुक्त महिलाहरूले रोगको सिकार बन्नु परेको जगन्नाथ गाउँपालिका प्रवक्ता डबल विकलले बताए । शल्यक्रिया गर्नु पर्ने खालको रोगको उपचारमा त झनै खर्च अभावले नै बढी समस्या पारेको विकको भनाइ छ ।

गम्भीर खालको रोग उपचारका लागि यहाँका बासिन्दाले धनगढी, नेपालगञ्ज र भारतका विभिन्न शहरमा जानु पर्ने बाध्यता छ । जिल्ला बाहिर गएर उपचार गर्न सक्ने हैसियत अधिकांश मुक्त हलियाको छैन । त्यसैले रोग लुकाई बस्नु बाहेकको विकल्प नभएको अधिकारकर्मी गोरख विकले बताए ।

समस्या एकातिर कार्यक्रम अर्कोतिर

मुक्त हलियाका नाममा लगानी गर्ने र कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने निकाय दर्जनौं छन् । उनीहरूकै नाममा करोडौं रकम खर्च भईसकेको छ । गएको वर्षमा मात्र ६ करोड बढीको रकम नेपाल सरकारले मुक्त हलिया पुर्नस्थापनाका नाममा खर्च गरेको छ ।

तर, मुक्त हलियाका मुख्य समस्याको सम्बोधन हुन सकेको छैन । ‘मुक्त हलियाका मुख्य समस्या सम्बोधन गर्नुभन्दा अन्यत्र बजेटको खर्च भइरहेको अधिकारकर्मी बिकले बताए ।

सरकारका आय आर्जन, सचेतना, सीप हस्तान्तरण र पुनस्र्थापना कार्यक्रमका शिर्षक छन् । तर ती नामका कार्यक्रम हर्ताकर्ता कार्यकर्ता र टाठा बाठाका लागि ठिक्क छ । सरकारी र गैर सरकारी निकायमात्र पोषिएको आक्रोश मुक्त हलियाको छ ।

जिल्लामा स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि करोडौंको लगानी खर्च भईरहेको छ । राज्यले गर्ने लगानीमा समेत मुक्त महिलाका महिलाहरूको अधिकार देखिदैन । उनीहरूलाई सहुलियत सहितको उपचार र उपचारका लागि आर्थिक सहयोग कुनै निकायबाट हुन नसकेको स्थानीय पत्रकार प्रकाश सिंहले बताए ।

उनले भने, ‘वास्तविक समस्या र सवाल बारे कोही गम्भीर छैनन् । कार्यक्रमको लागि कार्यक्रम मात्रै गर्ने तर वास्तविक समस्या पहिचान नहुँदा उनीहरूले उपचार पाएका छैनन् ।’

समान समस्यामा मुक्त हलिया महिला

जिल्लामा १ हजार ७ सय बढी मुक्त हलिया रहेको तथ्याङ्क जिल्ला हलिया समाजसँग छ । तर प्रामाणिकरणमा भने १ हजार ३ सय ४५ जना परेका छन् । उनीहरूले क, ख, ग र घ वर्गको परिचय पत्र पाएका छन् । क र ख वर्गका लागि राज्यले पुनस्र्थापनाको कार्यक्रम पनि ल्याएको छ । बस्ने बासको ग्यारेन्टी गर्ने गरि कार्यक्रम सञ्चालन भईरहेको छ ।

घर जग्गा समेत नभएका र हलो जोतेर मात्र जीवन बिताएका मुक्त हलियालाई क वर्गमा राखिएको छ । हुने र पहुँच भएका व्यक्तिहरू पनि क र ख वर्गको सूचीमा छन् । त्यहाँ पनि विपन्न र कमजोर वर्गलाई समस्या नै पारिएको पत्रकार सिंह बताउँछन् ।

परिचय पत्र देखाउँदै मुक्त हलिया महिलाहरू ।

मुक्तपछि अधिकांशलाई खान र बस्नकै समस्या देखिएको छ । सरकारले २०६५ साल भदौ २१ गते हलिया मुक्तीको घोषणा गरेको हो । हलिया र सरकार बीचको सहमति अनुसार साहुबाट लिएको ऋण मिनाहा, पुनस्र्थापनाको व्यवस्था, मुक्तिपछि आइपर्ने सुरक्षा व्यवस्था लगायतका पाँच बुँदा उल्लेख गरिएको थियो । राज्यले सहमति कार्यान्वन नगर्दा मुक्त हलिया समुदायका महिलाहरूले बढी पीडा र समस्या भोग्नु परेको छ ।

(पत्रकार ओली बाजुरा जिल्लाबाट पत्रकारिता गर्छन् ।)

    Comment Here!

Related NEWS
मुख्य खबर

गर्भमा छोरी भएको थाहा पाएपछि श्रीमतीको हत्या

–महिला खबर– पाँच महिनाको गर्भ परीक्षण गर्दा अञ्जलीको गर्भमा छोरी भएको थाहा भएको थियो । छोरी

उजुरी लेख्न २ सय नहुँदा प्रहरीकै अगाडि रुवाबासी

–महिला खबर– ललितपुर । प्रहरी कहाँ श्रीमान पक्राउ गरी पाउँ भन्ने उजुरी दिन आउँदा पनि निबेदन

एसिड छ्याप्ने प्रहरीलाई मुद्दा दर्ता

–महिला खबर– ललितपुर । चितवनको भरतपुरमा महिलामाथि एसिड छ्याप्ने ट्राफिक प्रहरीलाई सोमबार ज्यान मार्ने उद्योगमा

दाईजो माग्दा ७ वर्ष जेल

२२ वर्षकी भारतीले दाईजो कम ल्याएको भन्दै श्रीमान् लगायत परिवारका सदस्यहरुले पीडा दिएका कारण सहन

‘करोड भन्दा बढी दाइजो फिर्ता’

–महिला खबर– ललितपुर । धर्ममा दाईजोको विषयमा केही उल्लेख नभए पनि व्यवहारमा भने दाईजो व्याप्त रहेको

Read more
ताजा अपडेट
© 2015.All rights reserved by mahilakhabar.com
%d bloggers like this: